Kosovo fears for US ties under Trump

19 January, 2017. Report for Deutsche Welle English

Also listen to my radio report for Inside Europe here

Kosovo is the country with the highest approval of US leadership in the world. But with the upcoming Trump presidency, Kosovars fear they will lose US support for their fragile state. Mitra Nazar reports from Pristina.

Kosovaren in Sorge über Trump-Präsidentschaft (DW/M. Nazar)

A three-meter tall, gold-sprayed statue of Bill Clinton stands on a corner of the long boulevard that also bares his name. Beside it an American flag flutters in the cold winter wind. On the facade of an apartment building behind it hangs a large portrait of the former US president, a broad smile on his face. It is one sign of Kosovo’s special relationship with America, and with the Democrats and the Clinton family in particular.

Just a few meters away from the Bill Clinton statue, a shop window bares the name Hillary. It is a woman’s clothing boutique, selling Hillary Clinton-style business casual pant suits and fitted jackets. The owner, Elda Morina, is a huge fan of Mrs. Clinton. “She has a classic style, practical but elegant,” she tells DW. “But it’s also her character, she’s a strong woman, a real inspiration.”

Kosovaren in Sorge über Trump-Präsidentschaft (DW/M. Nazar)

During the Kosovo war at the end of the 1990s, it was the Americans lead by then-President Bill Clinton that came to Kosovo’s rescue with a military intervention against Serbia. The US has since always backed Kosovo in its quest for independence.

Groups of students pass by the Clinton statue on their way to university every day. Besa, a 20-year-old mathematics student, says she’s proud to have such a statue in her city. “It is the least we could do,” she said. “He helped us to be free, when there was a war in Kosovo. Now we even celebrate the 4th of July. We like America very much.”

The Trump factor

Besa has followed the presidential elections closely, and the election of Trump has left her and others tense and in a state of limbo. “We are scared of Donald Trump, because he could make changes that are bad for Kosovo,” she told DW.

Kosovo is still in the process of recovering from a conflict that’s far from resolved. When Kosovo, which is overwhelmingly Muslim, tried to secede from Yugoslavia, a brutal armed conflict followed. It was fought between the army of then-Yugoslavia (nowadays Serbia) and the Kosovar Albanian rebel force, the Kosovo Liberation Army (KLA). In March 1999, after a year of fighting, the United States lead a NATO intervention against Serbian strongman Slobodan Milosevic. A three-month long NATO bombing operation saw Milosevic withdrawing his troops from Kosovo and the war come to an end.

NATO troops have since been deployed in Kosovo under the peace-keeping mission KFOR. Kosovo unilaterally declared independence from Serbia in February 2008. Serbia still considers Kosovo as their province, but Kosovo has been recognized by 113 UN member states to date. The UN security council however, does not recognize its sovereignty due to Russia and China using their veto against Kosovo’s independence, backing Serbia. Many feel that whatever dim prospects there were for official UN recognition they have now been extinguished by the election of Donald Trump.

“The reason why we were successful internationally, was because of active engagement with the US,” said Agron Demi, a policy analyst at the Kosovar thinktank GAP. “We relied on US lobbying a lot to get more recognitions. We still have only 113 countries on our side, but we need a lot more,” he added.

Demi fears that support from the United States might change when Trump becomes president. “There are a lot of people, including me, that think it’s going to be more difficult for Kosovo with a Trump presidency,” he told DW. “Democrats have always supported the Kosovo cause. We need that support and now with Trump I’m afraid we will not have it.”

Kosovaren in Sorge über Trump-Präsidentschaft (DW/M. Nazar)

Part of that fear can be explained by the NATO presence in Kosovo. During his presidential campaign, Donald Trump questioned whether America should continue defending its NATO allies if he became president if they failed to increase their military spending for the alliance. Earlier this week he called NATO “obsolete,” causing further unrest.

Kosovo’s struggles

Kosovo does not have an army of its own and relies on NATO to protect its administrative borders. Pristina does not have control over its northern territories, which are effectively still controlled by Belgrade.

In northern Kosovo the majority of citizens are Kosovo Serbs, who make up roughly five percent of the population. The country’s divide is visible in the city of Mitrovica, where an infamous bridge over the river Ibar separates the Kosovo Albanians from the Kosovo Serbs.

Dozens of Donald Trump billboards have appeared in Kosovo’s North in the past months, showing that Serbs support Donald Trump. “People in the North are hopeful that Trump will help them make Kosovo a part of Serbia again,” said Demi. “This is worrying and it harms the relationship between Kosovo and Serbia.”

Pristina and Belgrade have been engaged in EU-facilitated negotiations since 2011, in an attempt to normalize their relationship. But ties between the two states have worsened after the recent arrest of former Kosovo President Haradinaj in France at Serbia’s request. And in another twist a Serbian train bearing the words “Kosovo is Serbia” in 21 languages that was meant to travel from Belgrade to Mitrovica was stopped just before it reached the administrative border at the behest of Serbia’s prime minister, who believed an attack on the train had been planned by Kosovo Albanians.

Unconditional love?

Kosovaren in Sorge über Trump-Präsidentschaft (DW/M. Nazar)

Kosovar officials have so far voiced cautious concern about the power shift in the US. President Hashim Thaci formally congratulated Trump after his election victory. “Everlasting friendship between our countries and people is in the foundation upon which we will continue deepening bilateral cooperation,” Thaci said diplomatically.

Trump has not yet commented on his views and future policies toward Kosovo and the Balkans. “No one knows what Trump will do,” Agron Demi concluded. “We can only wait and hope that our relationship with the US and NATO will not change for the worse.”

The owner of the Hillary clothing boutique, Elda Morina, is disappointed that Hillary Clinton did not become the first female American president. But she said she respects America’s decision too. “If the Americans feel good with Trump, it’s okay for us,” she said. “We love the Americans, with no conditions.”

===

Kosovaren vrezen voor Trump

17 januari, 2017. Radioreportage voor KRO/NCRV De Ochtend

Beluister hier de hele reportage

Kosovo’s hoofdstad Pristina is een van de weinige plekken ter wereld waar een standbeeld van de voormalige Amerikaanse president Bill Clinton staat. De Amerikaanse vlag wappert er fier naast en een enorme portretfoto van een breed lachende Clinton hangt erboven aan de gevel van een flatgebouw.

Het is niet het enige waaraan je kunt zien dat Kosovo van Amerika houdt. Naast het standbeeld, een paar meter verderop, staat met grote letters Hillary op een winkelraam. Een kledingboetiek is vernoemd naar Hillary Clinton, mantelpakjes en nette broeken a la Hillary hangen in de etalage.

De eigenaresse van de winkel noemt Hillary een voorbeeld. “Ze is een icoon voor ons. Niet alleen haar kledingstijl, maar ook haar persoonlijkheid is een inspiratie voor vrouwen in Kosovo”, zegt ze. Ze is teleurgesteld dat Clinton de verkiezingen verloor, maar “Als de Amerikanen blij zijn met Trump, is dat okay. Wij houden van Amerika, onvoorwaardelijk”.

Dankbaar

Op steun van Amerika heeft Kosovo sinds de oorlog van eind jaren negentig altijd kunnen rekenen. Tijdens die oorlog was het Amerika, van toen president Clinton, die de militaire interventie tegen het Servië (toen Joegoslavie) van Slobodan Milosevic leidde. Daar zijn de Kosovaren Amerika tot op de dag van vandaag dankbaar voor.

De Kosovaarse volkszanger Armend Miftari maakte er zelfs een liedje over. “Thank you USA, you are my best friend. You are the peace keeper. You are the legend”, zingt hij.

In 2008 riep Kosovo eenzijdig de onafhankelijkheid uit van Servië. Servië ziet Kosovo nog steeds als hun eigen provincie, en ook de VN-veiligheidsraad kan het land niet als soeverein beschouwen omdat Rusland en China achter Servië staan en hun veto gebruiken om tegen te stemmen.

Toch wordt Kosovo al door 113 landen erkend. En dat is mede door de steun en lobby van de Verenigde Staten, zegt Agron Demi van de denktank GAP. “We zijn zo ver gekomen dankzij Amerika. We hebben nog veel meer erkenningen nodig, maar nu met Trump in het Witte Huis is het nog maar de vraag of we die nog krijgen”, zegt hij.

Dan is er nog de NAVO, die sinds de oorlog een aanzienlijke vredesmissie in Kosovo heeft, en Kosovo’s veiligheid garandeert bij gebrek aan een eigen leger.

Onrust door Trump

Trump zei voor de verkiezingen al eens dat hij de NAVO overbodig vond. En deze week, een paar dagen voor zijn inauguratie, verklaarde hij nog eens dat de NAVO in zijn ogen ‘verouderd’ is. Die opmerking veroorzaakte onrust bij de Noord Atlantische Verdragsorganisatie, maar ook in Kosovo.

Afgelopen week laaide spanningen tussen Belgrado en Pristina weer flink op. De arrestatie van ex-president Haradinaj en een Servische trein met daarop de tekst ‘Kosovo is Servie’ die naar Kosovo zou gaan rijden, zorgden voor hernieuwde oorlogstaal over en weer. Kosovaren menen dat ze de NAVO, nu meer dan ooit, nodig hebben.

Een onzekere tijd voor Kosovo

De verkiezing van Trump tot president van Amerika heeft Kosovaren wakkergeschud. Ze maken zich zorgen. Want wat gaat er nu gebeuren met die onvoorwaardelijke politieke bijstand? En wat zal Trump gaan doen met de NAVO?

Een jonge studente loopt elke dag langs het standbeeld van Bill Clinton op weg naar de universiteit. “Met Trump weet eigenlijk niemand wat er gaat gebeuren”, zegt ze. “Het is een onzekere tijd voor Kosovo. We kunnen alleen maar afwachten.”

====

Vluchtelingen bivakkeren in Belgrado’s ‘Afghanenpark’

20 September 2016 – Reportage VPRO Bureau Buitenland

In het centrum van de Servische hoofdstad bivakkeren honderden vluchtelingen die geen kant op kunnen. De lokale bewoners noemen het park bij het busstation, waar grote aantallen zich ophouden, nu zelfs het ‘Afghanenpark’. Deze zomer zijn de aantallen migranten die vanuit Griekenland of Bulgarije noordwaarts langs de Balkanroute reizen, weer aanzienlijk gestegen. Maar omdat Hongarije en ook Kroatië een streng grensbeleid voeren en hekken bouwen, stranden deze mensen nu in Servië. Een reportage van correspondent Mitra Nazar.

Beluister de hele repo hier

====

Stuck in Serbia

15 September, 2016 – Radio report for Deutsche Welle Engelish – Inside Europe

Despite attempts to close the so called ‘Balkan route’, Serbia has seen tens of thousands of migrants passing through on their way to western Europe in the past year. Many are sleeping rough on the streets and around the bus station in the center of Belgrade. Mitra Nazar went to meet the Serbian volunteers taking care of them.

Listen to the whole report here

=====

Radio report: Death threats over ‘Black Pete’ in the Netherlands

zwartepiet

For years, the figure of Black Pete – or Zwarte Piet in Dutch – has been causing heated debates and even riots in the Netherlands. A UN commission had urged the iconic black face-painted figure be withdrawn, due to racism concerns. But when some primary schools did ban the character from upcoming Christmas celebrations, the decision was met with unrest, and not just in school playgrounds.

Listen to the full radio report for Deutsche Welle’s Inside Europe

Also listen to the full interview with Sinterklaas-activist Quinsy Gario

 

20 jaar na Srebrenica

aferasrebrenica

Gepubliceerd bij De Correspondent, 11 juli 2015

Lees ook mijn interview met de burgemeester van Srebrenica bij One World

Beluister ook de radioreportage voor VPRO Bureau Buitenland op 16 juni 2015

Listen to the full radio report for Deutsche Welle English, Pulse on 14 July 2015

Twintig jaar geleden liepen de Servisch-Bosnische troepen van Ratko Mladić Srebrenica onder de voet. Een Bosnische moslimenclave die door Nederlandse VN-troepen beveiligd moest worden. Ik bezocht de stad vlak voor de twintigste herdenking van de genocide. Mensen willen er niet langer blijven hangen in het verleden, maar dat is – zelfs twintig jaar na de genocide – niet gemakkelijk.

Als we elkaar voor het eerst ontmoeten, op een terras langs de bergwand aan de zuidkant van Srebrenica, lijkt hij achterdochtig. ‘Laten we eerst eten en praten,’ schreef hij eerder in een bericht op Facebook, ‘dan zien we wel of dat interview er komt.’ De toon is gezet. De 31-jarige zanger en gitarist Muamer Čivić uit Srebrenica wil eerst weten wat voor vlees hij in de kuip heeft.

Al jaren wordt Čivić geconfronteerd met journalisten die eens per jaar naar Srebrenica afreizen. Altijd willen ze weten waar hij was tijdens de oorlog. Hoe hij zich voelt als hij een Serviër tegenkomt. ‘Sommige mensen hier kunnen niet stoppen met over de oorlog praten,’ zegt hij. ‘Maar de meesten van ons zijn het zat om steeds opnieuw dezelfde vragen te beantwoorden.’

Muamer Čivić wil het liever over muziek hebben. Over zijn band Afera, een rockband die bestaat uit twee Bosnische moslims (hierna Bosniakken genoemd) en twee Bosnische Serviërs (hierna Serviërs genoemd). Čivić noemt het ‘toevallig’ dat hij als Bosniak in een band zit met twee Serviërs, voor de buitenwereld is het een unicum. Hun eerste optreden in september vorig jaar haalde alle Bosnische kranten. Want Bosniakken en Serviërs die iets samen doen, dat is nog steeds nieuws. Vooral in Srebrenica.

Later die dag ben ik bij hun optreden op een bijeenkomst van motorrijders uit verschillende steden in Bosnië. ‘Dit is ook Srebrenica!’ schreeuwt Čivić vanaf het podium.

Hier gaat het niet over wie wat heeft gedaan in de oorlog. Niet over de genocide, niet over de jaarlijkse herdenking en begrafenis op 11 juli. Hier staan Bosniakken en Serviërs samen op het podium, hier draait het om de stampende rock.

Gitarist en leadzanger Čivić was elf jaar toen de Bosnisch-Servische troepen van generaalRatko Mladić Srebrenica onder de voet liepen. Zie voor meer uitleg over die inname deze recente documentaire: ‘Waarom Srebrenica moest vallen.’Met zijn moeder vluchtte hij naar Tuzla, een toen voor Bosniakken veilige stad. In de jaren erna groeide de jonge Čivić op in Tuzla en Sarajevo, maar zijn moeder had heimwee naar Srebrenica. In 2009 besloten ze terug te gaan.

‘Ik wilde terugkomen. Iets maken van deze plek,’ zegt Čivić, als hij na afloop van het concert heeft besloten dat hij wel wil praten, maar alleen over nu en de toekomst. ‘We hebben nu andere problemen,’ zegt hij. ‘Grote problemen. En daar wordt nauwelijks over gesproken.’

Toen in november 1995 de Daytonakkoorden werden gesloten, kwam er een langverwacht einde aan de Bosnische burgeroorlog. Bosnië werd opgedeeld in de Bosniak-Kroatische Federatie en de Servische Republiek. De voormalige moslimenclave Srebrenica kwam midden in de Servische Republiek te liggen, onder Bosnisch-Servisch bestuur.

Srebrenica werd toen vooral bewoond door Bosnische Serviërs. Sommigen woonden er al, anderen verhuisden later naar sinds de oorlog leegstaande huizen. Pas rond het jaar 2001 begonnen de Bosniakken – net als Čivić -, met hulp van de internationale gemeenschap, terug te keren. Langzaamaan ging Srebrenica weer lijken op de etnisch gemengde stad, die zij voor de oorlog was, met zowel Bosniakken als Bosnische Serviërs.

Srebrenica komt één dag per jaar tot leven

Een van de eerste families die terugkeerden, was de familie van Avdo Purković (35). Hij is nu eigenaar van een klein pension in Srebrenica. Zijn vader kreeg het familiehuis, waar een Servische familie in was gaan wonen, na een lange juridische strijd terug. ‘Het was moeilijk toen, die begintijd,’ zegt Purković. ‘Overal woonden Serviërs, van sommigen was bekend dat ze aan de genocide hadden deelgenomen.’ Inmiddels bestaat Srebrenica naar schatting voor de helft uit Bosniakken en voor de helft uit Serviërs.

 

Juli is de meest beladen maand van het jaar. Niet alleen vanwege de pijnlijke herinneringen aan de oorlog, aan de familieleden die hij verloor bij de genocide. Ook omdat hij die ene dag in het jaar overuren draait in zijn pension met restaurant. Er worden dit jaar 50.000 gasten uit binnen- en buitenland verwacht voor de twintigste herdenking van de genocide. En Srebrenica heeft maar drie hotels.

Dat is inderdaad goed voor de kassa, zegt Purković. Maar het maakt Avdo Purković eerder cynisch en boos. ‘Srebrenica is een dode stad die nog steeds maar één dag per jaar tot leven komt. Dat is tragisch. We leven van 11 juli tot 11 juli,’ zegt hij emotioneel. ‘Twintig jaar al zien we politici komen en gaan op 11 juli. In het begin waren we dankbaar voor hun komst. Maar twintig jaar is te lang om alleen je medeleven te komen betuigen. Hoelang moet ik hier blijven wachten tot er iets verandert in deze stad?’

Waar zijn de miljoenen hulpgeld gebleven?

Ondanks alle miljoenen aan hulpgeld die in de afgelopen twintig jaar in Srebrenica zijn gestoken, waarvan het meeste afkomstig uit Nederland (in totaal 130 miljoen euro), ligt de lokale economie volkomen op zijn gat. Ruim de helft van de inwoners van Srebrenica is werkloos. Wie door de slingerende hoofdstraat wandelt, vraagt zich af wat er met die miljoenen is gebeurd. Het ene na het andere huis staat op instorten, nog altijd als gevolg van beschietingen in de jaren negentig.

In 2013 deed het televisieprogramma Brandpunt (Kijk hier de uitzending van Brandpunt terugonderzoek naar het Nederlandse hulpgeld voor Srebrenica. Toen bleek dat ieder jaar nog 5 miljoen euro naar Srebrenica gaat, maar grote bedragen verdwijnen door bureaucratie of corruptie in grote internationale organisaties zoals Care International en UNDP.

 

Verder wordt Nederlands hulpgeld, inmiddels meer dan 130 miljoen in totaal, besteed aan het opsporen en onderzoeken van stoffelijke overschotten, het herdenkingscentrum in Potočari en naar organisaties die zich bezighouden met zaken als rouwverwerking en verzoening tussen Bosniakken en Serviërs.

‘Het is een schande dat een stad die zo heeft geleden er nog steeds uit moet zien alsof het 1995 is,’ zegt burgemeester Ćamil Duraković. ‘ Dit terwijl er zo veel geld van buitenaf naar Srebrenica is gegaan.’

De gemeente Srebrenica wordt inmiddels gerund door Bosniakken én Serviërs. Als de burgemeester een Bosniak is, moet de vice-burgemeester een Serviër zijn. Kinderen van Bosniakken en Serviërs gaan gezamenlijk naar school. De nieuwe generatie kan best met elkaar samenleven. ‘Zo’n band als Afera is een geweldig voorbeeld. We hebben ook een multi-etnisch voetbalteam. Zo proberen we deze samenleving op te bouwen,’ zegt hij.

Duraković wordt fel als het over de hulpgelden uit landen als Nederland gaat. ‘Als je het mij als burgemeester vraagt, dan hoeft er geen geld naar rondetafelgesprekken en de multi-etnische dialoog,’ roept hij. ‘We zitten niet te wachten op een buitenstaander in driedelig pak die ons komt vertellen hoe we moeten samenleven. Wij hebben duizenden jaren prima met elkaar samengeleefd. Wij kunnen Brussel beter lesgeven in met elkaar samenleven.’

Er zijn grotere problemen. ‘We zitten economisch aan de grond. Als je het mij als burgemeester vraagt: het enige wat wij hier nodig hebben zijn banen.’

We wandelen door de bergen vlak buiten Srebrenica. Zanger Muamer Čivić is een natuurliefhebber en wandelt hier iedere ochtend een paar kilometer. Het water klettert zo hard op de rotsen, dat we moeten schreeuwen om elkaar te kunnen verstaan.

 

De gemeente Srebrenica had voor de oorlog een bloeiende economie. Het was, en is, rijk aan grondstoffen als lood, zink en aluminium. Daarnaast was het een populaire vakantiebestemming voor mensen uit heel Joegoslavië. Er was een spa waar toeristen naartoe kwamen. Het zogenoemde geneeskrachtige ‘Guber’-water dat uit de bergen naar beneden stroomt was legendarisch toen Srebrenica nog onderdeel van Joegoslavië was.

Menig inwoner van Srebrenica zal je dan ook vertellen dat de Romeinen, de Ottomanen en de Oostenrijkers zwoeren bij het mineraalwater. Čivić kijkt om zich heen: ‘We hebben iets dat niemand in de wereld heeft en we doen er niets mee,’ zegt hij. ‘Het is absurd.’

‘Onze grondstoffen worden door Banja Luka [de hoofdstad van de Servische Republiek, MN] in de greep gehouden,’ legt burgemeester Duraković uit. Zo is er een investeerder die dolgraag wil beginnen met het bouwen van een nieuwe spa, vertelt Duraković. ‘Maar die investeerder wordt tegengewerkt door het ministerie in Banja Luka,’ zucht hij terwijl hij een sigaret opsteekt. ‘We lopen tegen een Servische muur op.’ Grondstoffen zijn een etnische aangelegenheid, dus bepalen de Serviërs wat er gebeurt met de mineralen en het hout van Srebrenica.

De toekomst is taboe

Terug in de stad zijn we uitgenodigd bij Afera’s frontman Muamer Čivić thuis, waar zijn moeder koffie heeft gezet. De band bestond eerst uit vier Bosniakken, vertelt hij. Toen twee van zijn maatjes uit de band stapten, zocht hij vervanging. ‘Ik zocht de beste muzikanten en dat waren Rade en Miroslav.’

‘Ik ben een orthodox-christelijke Serviër,’ zegt Rade Marković, toetsenist. ‘En Muamer is een moslim. Ik ga naar de kerk, hij naar de moskee. En toch zijn we vrienden. Zo was het in Srebrenica voor de oorlog ook. We hebben geen problemen met elkaar.’

De andere bandleden beginnen te lachen, ze vinden hem een romanticus. ‘Rock-’n-roll,’ gaat Rade verder, ‘rock -‘n-roll is voor alle mensen ter wereld hetzelfde.’

Čivić hoort zijn Servische vriend spreken en knikt. Hij heeft geen zin om weer op die etnische verschillen in te gaan en begint gitaar te spelen.

Eén ding wil hij er nog wel over kwijt: ‘De hele wereld ziet ons als getuigen van die oorlog. Maar ik ben geen getuige, ik ben een gitarist. En ik wil een leven opbouwen in mijn stad. En dat is verdomde moeilijk. Want het is alleen maar oorlog, oorlog, oorlog.’

Hij slaakt een diepe zucht terwijl hij zijn gitaarkoffer inpakt. ‘Wij moeten hier in het verleden leven. Dát is Bosnië, dát is Srebrenica. De toekomst is taboe.’

Radiorepo: Onrust in Macedonie/Unrest in Macedonia

macedonieprotest

Het is al weken onrustig in Macedonië, waar tienduizenden demonstreren tegen corruptie en machtsmisbruik door de regering van Nikola Gruevski. Anderhalve week geleden vielen 22 doden bij een politieactie tegen vermeende Albanese nationalisten. Loopt het land kans op een explosief etnisch conflict? Een reportage van correspondent Mitra Nazar.

Beluister hier de hele radioreportage voor VPRO Bureau Buitenland op 20 mei 2015

About a quarter of the population of Macedonia is ethnic Albanian. Earlier this month, there was a shootout in the city of Kumanovo between police and alleged ethnic Albanian terrorists. Mitra Nazar travelled to Kumanovo to find out whether ethnic tensions are indeed on the rise between the two communities.

Listen to the full radio report in English at Deutsche Welle’s Inside Europe