Verkiezingen Oekraïne: Exit Oranje

De eerste presidentsverkiezingen in Oekraïne sinds de Oranjerevolutie in 2004. Het is er één van tegenstrijdigheden. Maar dat zijn we wel gewend van post-Sovjetlanden. Toch is dit moeilijk uit te leggen: De man die vijf jaar geleden verkiezingsfraude pleegde, uitgekotst werd, verloor, een revolutie ontketende en met hoofd omlaag afdroop, lijkt nu de nieuwe president van Oekraine te gaan worden. Yanukovich, het vriendje van Poetin. Welkom in Oekraïne!

Presidentskandidaat Yanukovich speecht op verkiezingsavond in Kiev na winst eerste ronde.

Na de eerste exitpolls blijkt Yanukovich de winnaar van de eerste ronde van de verkiezingen met 31,5 procent. Rivaal Joelia Timosjenko (voormalig Oranje-vrouwe aka Ukrain’s Iron lady) volgt met 27,2 procent. Dat betekent dus dat Timosjenko nog goed meedoet in de tweede ronde. De andere 16 kandidaten zijn behang geworden, de strijd gaat tussen deze twee.

Vanuit het ‘Oranje-kamp’ wordt al gezegd dat ‘Moskou deze verkiezingen heeft gewonnen’. Het wordt niet onder stoelen of banken gestoken dat Yanukovich in zijn campagne werd gesteund door het Kremlin. Financieel door Russische oligarchen.

De pro-Rus Yanukovich werd dus in 2004 van de troon gesmeten door de revolutie, maar bewijst nu dat ernstig geschaad vertrouwen teruggewonnen kan worden. Althans door de mensen die op hem stemden. Kan dat? Ja, dat kan.

Maar of het werkelijk om vertrouwen gaat? “Eigenlijk vertrouwt nog steeds niemand hem, maar hij is het beste alternatief voor wat we nu hebben”, zegt televisieproducer Andrej die in 2004 ook actief was in de Oranjerevolutie. Andrej is dit keer niet gaan stemmen. Want voor hem is iedereen die politiek bedrijft niet te vertrouwen. Hij begrijpt echter wel dat de Yanukovich deze verkiezingen waarschijnlijk zal gaan winnen. “Oranje heeft gefaald, mensen willen iets anders.”

Zijn mening is vrij tekenend voor de plek waar de ‘kinderen van de revolutie’ nu staan. Ook mijn vriendin Marina (waar mijn bed dezer dagen staat) is niet naar de stembus gegaan. In 2004 was er energie vanuit het volk om dingen te veranderen, meent ze. Maar na vijf jaar blijkt dat niet mogelijk te zijn. “Alles draait om geld en oligarchen die kandidaten steunen. Alle politici zijn bezig met hun eigen machtspositie.” Ze heeft er helemaal genoeg van. Niemand van mijn contacten in Oekraïne, en ook hun vrienden en kennissen, heeft gebruik gemaakt van zijn/haar stemrecht. Zelfs door in cafétjes en op straat rond te vragen, kreeg ik nergens een stemmer te pakken. Hoewel. Een barmeisje vertelde dat haar moeder op Yanukovich heeft gestemd, want die man heeft charisma. En goede banden met Rusland en daar gaat het goed. Beter dan hier. Toch hebben genoeg mensen gestemd om deze verkiezingen rechtsgeldig te maken (50 procent +).

Ook heerst met terugwerkende kracht een deceptie over diezelfde Oranjerevolutie. Het was een geslaagde PR-stunt. Mensen werden betaald om dagen op het plein te demonstreren en veel anderen mee te nemen. Andrej verwacht zelfs dat het protestmiddel ook deze verkiezingen weer zal worden gebruikt. Door Timosjenko, als ze dreigt te verliezen in de tweede ronde en kan hardmaken dat er fraude is gepleegd. Maar of die ‘energie’, waar Marina het over had, nog bestaat onder deze Oekraïense generatie, is de vraag.

Bovendien is Timosjenko, net als de rest, een ‘oud gezicht’ met veel bagage uit het verleden. In het huidige kabinet is ze premier. Volgens Yanukovich een paniekzaaier eerste klas. De afgelopen maanden probeerde ze nog krampachtig daadkracht te tonen met overdreven maatregelen tegen de Mexicaanse griep. Scholen werden gesloten, mondkapjes verplicht op straat. Maar behalve dat komt Timosjenko uit de Oranje-vijver. Arm in arm met Yushchenko ontving ze de overwinning van de Oranjerevolutie. Dat ze daarna met ruzie uit elkaar gingen is een detail voor velen.

Presidentskandidaat Timosjenko gaat strijd aan met Yanukovich in tweede ronde verkiezingen

De laatste vijf jaar hebben uitgewezen dat Oekraïne niet kan en wil overleven zonder Rusland. De wil was er wel. Heel even. Vijf jaar geleden. Oekraïne werd in 1991 op papier al onafhankelijk toen de Sovjet-Unie uit elkaar klapte. Maar in 2004 leek het woord onafhankelijkheid pas echt betekenis te krijgen. Alle ogen waren gericht op de nieuwe president Yushchenko die de Oekraïners wel naar het westen zou begeleiden.

De hele wereld keek toe. Wij in het westen waren blij voor de mensen in Oekraïne. Nu is een revolutie iets wat wij niet kennen. Dus enige romantiek maakte ook van ons deel uit. Er was eindelijk ‘vrijheid’ voor die ‘onderdrukte mensen’ uit het voormalige Sovjet-Unie om nader tot het westen te komen. Misschien in de toekomst zelfs bij Europa te horen.

Maar na die Oranjerevolutie is Oekraïne dus op weg weer terug te keren in de schoot van Rusland. Pro-west met Yushchenko heeft het niet waargemaakt. Van zijn beloften stabiliteit te brengen en corruptie te bestrijden is niets terecht gekomen. De huidige president was deze verkiezingen overigens goed voor 6 procent van de stemmen.

Oekraïne heeft met Yushchenko gepoogd zónder Rusland te kunnen. Na vijf jaar worstelen mag gezegd worden dat hem dat niet is gelukt. Yushchenko heeft verloren. En de Oranjerevolutie gaat de geschiedenisboeken in als een gefaalde poging tot. Oekraïne kan niet zonder Rusland. Niet alleen als je kijkt naar gasissues, maar vooral ook omdat haar inwoners nog niet klaar zijn om de navelstreng door te knippen.

Vijf jaar na de revolutie ben ik in Kiev. Wat graag had ik daar in 2004 willen zijn. Op dat plein. Om het te zien gebeuren. Door veel te reizen door voormalig Sovjet-landen word je vanzelf duidelijk hoe moeilijk die overgang is. Eerst onderdeel te zijn van een totalitair Sovjetregime. Losgelaten te worden. ‘Tussenlanden’ te worden tussen de machtsblokken Rusland en het Westen. Geacht te worden opnieuw te beginnen. Als land, een identiteit opbouwen. De erfenis van decennia Russische invloed is niet makkelijk weg te denken. Er wordt aan je getrokken van twee kanten. Taal, cultuur, geschiedenis. Allemaal facetten die voor de huidige generatie nog altijd binnen de voormalige landsgrenzen liggen.

Een mailwisseling met Olena maakt het huidige Oekraïne opeens wat beter te begrijpen. Mensen hebben te veel verwacht van de Oranjerevolutie, zegt ze. “In 2004 was Yushchenko de enige optie voor een echt Oekraïne, los van Rusland. Slimme mensen wisten toen al dat hij geen fantastische leider was. Hij heeft gedaan wat hij kon. Niet meer, niet minder.” De gemiddelde Oekraïner is dus ongeduldig, schrijft ze. “Oekraïne is pas 19 jaar oud. Een democratie opbouwen na 70 jaar totalitarisme is niet in een paar minuten gedaan.” Ook niet in vijf jaar, zo blijkt. Voornaamste reden daarvoor is dat de meeste mensen in hoge posities nog ‘made in USSR’ zijn. Het wachten is dus op een nieuwe generatie.

Dat gezegd hebbende, is het allemaal nog afwachten in Oekraïne. Op 7 februari is de tweede ronde van de verkiezingen die gaat tussen Timosjenko en Yanukovich. Beiden dragen de band met Rusland een warm hart toe. Beiden zeggen overigens ook dat ze uiteindelijk een EU-lidmaatschap nastreven. Kan dat samen? We gaan het zien.

Advertenties

Roadmove Chora – Tarin Kowt

“Ligt de journaliste in deze tent?” Het is zes uur ’s morgens op de eerste dag van 2010. Koud (letterlijk) drie uur eerder rolde ik één van de legergroene tenten op de vooruitgeschoven patrouillepost Mirwais (Chora) in. Met sokken aan en muts tot over mijn ogen getrokken, lig ik gekruld in mijn slaapzak. “Ja, hier!”, roep ik met schorre stem. Er komt een condenswolkje uit mijn mond.

Ik word gewekt, want over een half uur vertrekt een colonne voertuigen terug naar Tarin Kowt. Een zogenaamde Roadmove. Een deel van de groep die net een operatie in de Baluchivallei heeft uitgevoerd, gaat terug naar Kamp Holland of zoals ze zelf zeggen: naar ‘huis’. Na weken op de primitieve post en daarbuiten, mogen ze even bijtanken op het relatief comfortabele thuiskamp. Er wordt vooral uitgekeken naar de eetzaal, de douches en de toiletten.

De maaltijden op Mirwais bestaan uit gevechtsrantsoenen (zakken met prut wat pasta heet), noedels en pannenkoeken (gemaakt met door thuis opgestuurde pakken pannenkoekmix waar slechts water aan hoeft worden toegevoegd). De toiletten op Mirwais zijn doorgaans prima, ware het niet dat ze al dagen niet functioneren. Als alternatief is er een hokje van een vierkante meter op twee meter boven de grond gebouwd. Daarin een zogenaamde wc-pot, een rol vuilniszakken ernaast. Je bindt een vuilniszak vast aan de ‘wc-pot’, doet je behoefte, neemt de zak mee en verbrandt de boel.

Ik spring uit de foetushouding, prop de slaapzak in de tas en wrijf nog eens in mijn ogen. Buiten is de duisternis weer schemering geworden. Een laag nevel hangt boven de vallei waarop we uitkijken, alleen de bovenrand van de quala’s komt boven de mist uit. De mannen zijn al druk bezig de voertuigen vertrekklaar te maken. Ik haal een kopje koffie en stop twee keiharde droge boterhammen en een kuipje chocopasta in mijn zak.

Met 13 voertuigen zijn we onderweg naar hoofdstad van Uruzgan, nog geen 30 kilometer rijden. Maar vanwege de IED (Improvised Explosive Device aka bermbom)-dreiging is de minimale reistijd 3,5 uur. Maar ze hebben er ook wel eens 10 uur over gedaan.

Ik ben ingedeeld in de Patria (pantsergevechtsvoertuig) in het midden van het konvooi. Het is het op één na veiligste voertuig (de Bushmaster is veiliger). Als je op een goede bermbom klapt is geen enkele wagen een garantie voor overleving. Maar beter in een Patria dan in een MB’tje (Mercedes Benz jeep), wordt me gezegd.

Ik vraag erover door. Ik wil weten wat er precies gebeurt als we daadwerkelijk op een bom rijden. “Dat hangt er vanaf hoe die bom is gelegd, en wat voor bom het is”, legt Robin de boordschutter uit. “Maar als je je benen op de bank voor je legt, dan heb je in elk geval je onderbenen nog, mocht het gebeuren.”

Ik denk even aan de molestverzekering die is afgesloten voor ik naar Uruzgan vertrok. Het is een raar gevoel. Alsof je in een tikkende tijdbom rijdt. Het kan ieder moment gebeuren. Het is psychologisch interessant te constateren hoe je daarop reageert. Zoiets weet je niet van tevoren. Nooit eerder stond ik zo zwart/wit in de kwestie leven/dood.

Een paar dagen eerder op Kamp Holland sprak ik een militair die begin december het voertuig dat voor hem reed zag ontploffen. Zijn collega raakte zwaar gewond; raakte één been kwijt, verbrijzelde het andere. Ik vraag hem of hij nu niet bang is. “Weet je,” zegt hij. “Als het je tijd is om te gaan, dan is het je tijd om te gaan. Zo simpel is het. Anders kun je dit werk niet doen.”

En zo simpel is het ook. Ik haal mijn benen van de bank. Kruip het duistere hol van de binnenkant van de Patria uit en steek mijn hoofd door het luik naar buiten. Boordschutters Robin en Yuri genieten van de zon terwijl ze door de loop van hun wapen de omgeving scannen. We rijden een stuk door het water, door een dorpje en daarna oneindig door grof zand. De woestijn is adembenemend mooi. Rechts achter de bergen ligt de Baluchivallei, vertelt Robin. “Daar zit het vol met boefjes”. Een kudde dromedarissen sjokt langs. In de verte staat een boer met zijn schapen te wachten tot de gewapende stoet monstervoertuigen voorbij is.

“Is ze blond?” Schreeuwt Robin boven het lawaai van het voertuig uit. “Nee,” antwoord Yuri. “Heeft ze in de playboy gestaan?” Een spelletje ‘Wie is Het’, editie ‘lekkere wijven’. De verveling slaat toe. We zijn al vier uur onderweg. “Is ze bekend van televisie?”

Dan staat de stoet plotseling stil. We naderen een smalle doorgang tussen twee bergen. Een ideale plek om bermbommen te verstoppen. In de weidse woestijn kun je elke keer een andere route nemen en is de kans op een treffer minimaal. Maar hier is slechts één route mogelijk. Het is ‘searchen’ geblazen. Uit het eerste voertuig springen twee militairen met een metaaldetector. Het duurt zeker een uur voor we verder kunnen.

Een half uur later staan we weer stil. Midden in de woestijn. Er komt rook uit de motor van één van de laatste voertuigen. “Negatief” Wordt door over de radio geroepen. “Dit gaat wel even duren,” zegt Robin terwijl we toekijken. Het voertuig, ook een Patria, moet worden gesleept. Maar nu moeten de ‘searchers’ het hele gebied rondom het konvooi afzoeken.

Hij zet zijn voet delicaat voor de andere terwijl hij de metaaldetector van links naar rechts laat bewegen. Als in slowmotion. Zijn gezicht staat strak. Niets dat hem afleidt. Vlak naast ons voertuig blijft hij staan. De detector piept. Iedereen is stil. Hij gaat op zijn hurken zitten en veegt de stenen met een kwastje schoon, klopt op de ondergrond. Dan gaat hij weer staan. Een paar langdurige seconden. Dan loopt hij verder. Vals alarm. Blijkbaar. Een zucht van opluchting is hoorbaar op het dak van de Patria. Boordschutter Robin bepaalt op zijn manier dat het gevaar is geweken.“Heeft ze neptieten?”. Yuri lacht: “Die vraag is al geweest man.”

Na ruim zeven uur naderen we Kamp Holland. We hebben hemelsbreed 18 kilometer afgelegd. Er zijn geen ‘bijzonderheden’ (legertaal voor incidenten). Behalve dan die bushmaster die in een dorpje een paar elektriciteitskabels kapot trok bij het voorbij rijden. Even ‘lullen met de locals’ en weer door. Sorry, ongelukje!

Opnieuw moeizame operatie in Baluchivallei afgerond

Nederlandse troepen hebben de afgelopen 9 dagen een nieuwe operatie uitgevoerd in de Baluchivallei. Operatie ‘Swey’ was gericht op opbouwwerkzaamheden, maar daar kwam weinig van terecht vanwege de Taliban.
Tot vlak voor de jaarwisseling probeerden een paar honderd Nederlandse militairen voet aan de grond te krijgen in het noorden van de Baluchivallei, een van de moeilijkste gebieden van Uruzgan. De operatie verliep niet zonder slag of stoot. De manschappen werden van dichtbij beschoten met een 107mm raket  die vlak bij hun compound insloeg. Ook stuitten ze tijdens een voetpatrouille op een IED, die maar voor de helft afging. Meerdere IED’s werden onschadelijk gemaakt. Niemand raakte gewond.

Hearts and minds
De operatie in de Baluchivallei was zogenoemd PRT-gestuurd. Het PRT (Provinciaal Reconstructie Team) zou er gaan praten met de lokale bevolking om ‘hearts and minds’ te winnen.

Het gebied, dat globaal tussen Tarin Kowt en Chora ligt, heeft een lange historie wat betreft operaties in Uruzgan. In januari 2009 vond de laatste grote operatie door de Nederlanders plaats in het gebied. In het verleden werden er vaker operaties uitgevoerd. Die waren meer gericht op het zuiveren van het gebied van opstandelingen.

Taliban
Deze keer werd gefocust op de bewoners in het noorden van de Baluchivallei, zegt commandant luitenant-kolonel Ad Wagemakers. “Het gaat er nu om het gebied daar te ontwikkelen.”

Van praten met de bevolking kwam echter niet veel terecht. Compagniescommandant kapitein Jeroen: “We hebben weer gemerkt dat de insurgent (Taliban, red) nog te sterk in dat gebied zit, dat het eigenlijk onmogelijk is om PRT-werk te doen. Er moeten eerst andere acties worden gedaan, gericht tegen de insurgent.”

Korporaal Isha was een van de militairen die de operatie uitvoerde. “Het is in de Baluchivallei net alsof je in Chora van 2007 komt.” In 2007 werd de Choravallei grotendeeels gezuiverd van Taliban na de bekende ‘Slag om Chora’. “We hebben elke dag van de operatie wel een bijzonderheid gehad, in de vorm van IED’s en een 107mm raket.”

Burgers
De bevolking in de Baluchivallei is nog niet bereid om samen te werken met coalitietroepen, zo blijkt. “De burgers kunnen niet kiezen voor ons, omdat ze nog onder het juk van de Taliban leven daar”, aldus korporaal Isha.

Permanente aanwezigheid in de Baluchivallei is noodzakelijk om rust in het gebied te krijgen, vindt de Task Force Uruzgan. Samen met Afghaanse veiligheidstroepen en Australische eenheden wordt daar verder aan gewerkt.

Luister naar de radioreportage bij de wereldomroep

Militairen in Chora knallen nieuwe jaar in

Een stuk of wat lichtgranaten vliegen de heldere Afghaanse sterrenhemel in, gevolgd door een paar harde knallen van mortiergranaten. Om twaalf uur locale tijd wordt op de patrouillepost Mirwais in Chora, Uruzgan, het nieuwe jaar ingeluid.

Hemelsbreed 20 kilometer van Tarin Kowt, achter de bergen, ligt Chora. In het gebied waar in 2007 nog hevig gevochten werd is het nu relatief rustig. De vooruitgeschoven Nederlandse patrouillebasis Mirwais ligt tussen de Afghaanse huizen (quala’s) en kijkt uit over de vallei tussen Chora en de Balluchivallei.

 

Lees verder