Tokio ontdekt de Fiets

Maart/April nummer De Vogelvrije Fietser

Je ziet ze steeds meer. Fietsers in Japans supermetropool Tokio. Niet alleen omdat het goed is voor de gezondheid. De verwoestende aardbeving afgelopen maart, heeft Japanners in de hoofdstad massaal de fiets op gejaagd. 

Het is een drukte van jewelste op de kruising bij Yoyogipark in de wijk Shinjuku. Rijen torenflats markeren de kaarsrechte wegen. Enorme lichtbakken boven winkels en restaurants schreeuwen je de laatste mode toe. Voor de kruising wachten een paar tientallen voetgangers braaf tot het licht op groen springt. Behalve voetgangers staan er ook een stuk of wat fietsers te wachten.

Of het nou een jong meisje in schooluniform, een hoogbejaarde man met bolhoed of een zakenman in gladgestreken streepjespak is. Je ziet ze in alle soorten en maten voorbij schieten. De één wat behendiger in het slalommen over de stoep dan de ander. Want slalommen, dat is een vaardigheid die de fietser in Tokio ten zeerste dient te beheersen.

Aardbeving

Na de verwoestende aardbeving van maart dit jaar, heeft het fietsen in Tokio een enorme vlucht genomen. De eerste paar dagen na de ramp op 11 maart van dit jaar, lag het trein- en metronetwerk in Tokio volkomen plat. Er was nagenoeg geen elektriciteit, met als gevolg dat mensen niet naar of van hun werk konden forensen. Namen ze de auto of een taxi, dan stonden ze binnen mum van tijd vast in een enorm verkeersinfarct. En lopen in een stad als Tokio is een behoorlijk tijdrovende klus.

De enkele fietser die op zijn dooie gemakje tussen de files door fietste en wél op tijd op het werk verscheen, trok de aandacht. Voorbeeld deed al gauw volgen en binnen luttele dagen draaiden fietsverkopers overuren. Binnen een week waren velen door hun hele fietsenvoorraad heen. “Op de eerste dag na de aardbeving verkocht ik binnen drie uur al honderd fietsen terwijl ik dat aantal daarvoor in een week niet eens kwijtraakte”, vertelt Satoru Minami, eigenaar van een kleine fietsenwinkel in de wijk Shinjuku.

Na een paar weken stabiliseerde dat dat aantal weliswaar, maar Minami merkt nog steeds dat meer mensen een alternatief voor de auto zoeken om van A naar B te komen: “Vorig jaar verkocht ik nog vooral sportfietsen, maar nu komen meer mensen voor een simpele kleine stadsfiets.” Zijn klanten zijn divers. Maar het zijn vooral de zakenmensen in pak die hem het meest verbazen. “Die zag ik een jaar geleden zelden in mijn winkel. Ik denk dat ze na de aardbeving hebben ingezien dat je niet altijd kunt rekenen op de metro.”

Uit noodzaak geboren, werd fietsen gauw ook een bewuste keuze. Na de aardbeving, die ook de kerncentrale in Fukushima fataal werd, is in Japan een grote lobby begonnen voor energiebesparing. Burgers worden dagelijks opgeroepen te besparen waar dat kan. Op liftdeuren hangen affiches met: ‘kunt u ook de trap nemen? Doe dat dan!’ Op willekeurig plekken in de stad hangen stickers en affiches met de tekst: ‘Bespaar energie!’

Mamachari

Er zijn twee categorieën fietsers in Tokio. De trage boodschappenfietser die over de stoepen van de stad manoeuvreert. En de serieuze fietser op een mountainbike of sportieve vouwfiets die snel door het drukke verkeer op de autoweg rijdt. 

Die eerste categorie is een doorn in het oog voor Atsushi Nakamura, fietser van het eerste uur. “Je ziet mensen op oude mamachari’s met slechtwerkende remmen, ze weten niet hoe ze zich moeten gedragen in het verkeer”, vertelt hij nippend aan een ijskoffie in een café in de wijk Asakusa. De mamachari is een begrip in Japan. Het betekent letterlijk ‘mama’s fiets’, een simpele boodschappenfiets met een mandje op het stuur. Iedere Japanner heeft er wel een in de schuur staan.

Namakura zelf behoort tot de laatste categorie. Hij noemt zichzelf een echte fietsgek, bezit zeven verschillende fietsen en is oprichter van de website Cycle Tokyo. Een handige online gids voor een ieder die wil fietsen in Tokio. Hij beschrijft er de mooiste fietsroutes en geeft tips hoe om te gaan met het verkeer. De site heeft een plattegrond met alle fietsenstallingen en een lijst met plekken waar je een fiets kunt huren.

Ondergeschoven kindje

Hoewel Tokio steeds fietsvriendelijker wordt, zijn fietsers volgens Nakamura  nog steeds een ondergeschoven kindje. “We moeten het doen met fietspaden die opeens ophouden te bestaan en zijn vaak aangewezen op de autoweg, met alle gevaren van dien”.

Ook Wataru Sekine fietst graag. Hij studeert aan de Tokyo Universiteit en pakt iedere dag zijn opvouwbare fiets om van huis naar de faculteit te reizen, zo’n vijf kilometer. Ook Sekine kan zich behoorlijk opwinden over het gebrek aan fietspaden. “Ik moet soms gevaarlijke kruispunten oversteken, of aan de verkeerde kant van de weg rijden omdat het niet anders kan”, vertelt hij. “Maar er is gewoon geen ruimte in Tokio voor een extra pad langs de weg.”

Tokio heeft wel degelijk echte fietspaden. Mooie gladgestreken roze stukken asfalt. Maar die zijn vooral rondom parken en langs rivieren aangelegd voor de recreatieve fietser. In de stad blijft het een beetje uitvogelen waar je als fietser nou precies thuis hoort. Sommige stoepen zijn breed genoeg dat er voldoende plek is om te fietsen. Daar hebben fietsers dan ook een echte fietslaan tot hun beschikking. Een bord boven het voetgangerspad geeft aan dat fietsers links en voetgangers rechts behoren te gaan. Iets wat overigens nog niet helemaal is doorgedrongen tot de Japanse wandelaar, die je er vaak genoeg op het fietspad treft.

Atsushi Namakura is betrokken bij een lobbygroep die zich hard maakt voor de rechten van fietsers in Tokio. Ze komen regelmatig bij elkaar en bespreken hoe ze de stad fietsvriendelijker kunnen maken. “We willen de gemeente laten inzien dat de veiligheid beter moet. Kinderen leren hier niet hoe ze fatsoenlijk moeten fietsen en de politie treedt niet op tegen mensen die aan de verkeerde kant van de weg fietsen”, legt Namakura uit. Natuurlijk wil de fietslobby het liefst dat overal langs de autoweg goede fietspaden komen. “Net zoals in Nederland!” roept Namakura enthousiast. Maar realistisch is hij ook: “Zo ver zijn we nog lang niet.”

Fietsenstalling

Tokio heeft 280 fietsenstallingen die in totaal ruimte bieden aan 180.000 fietsen. En Japan zou Japan niet zijn, als ze er geen automatische elektronisch bestuurde stallingen bij zouden zitten. Je rijdt de fiets op een ronddraaiende schijf, zet ‘m op slot en de machine doet de rest. De fiets gaat met een lift naar één van de verdiepingen van de ondergrondse ‘fietsflat’. Je betaalt in een automaat bij de uitgang. Aan het nobele streven van de Japanners om energie te besparen wordt weliswaar voorbij gegaan, wel is het praktisch en ruimtebesparend. Maar na de grote aardbeving in maart konden veel fietseigenaren hun fiets niet ophalen omdat de fietsflat was vastgelopen.

Twaalf jaar geleden kocht Nakamura zijn eerste fiets; een kleine sportieve vouwfiets. Die kleine fietsjes zie je veel in het straatbeeld van Tokio. Ze zijn van alle moderne snufjes voorzien, eenvoudig mee te nemen en handig op te bergen. “Japanse huizen zijn heel klein, er is geen ruimte voor een fietsenstalling. Je moet de fiets dus in het huis stallen.” Met zeven fietsen is Nakamura erg inventief geworden. Op zijn smartphone laat hij een foto zien van de hal in zijn huis in een buitenwijk van Tokio. “Kijk, ik heb een rekje aan de muur gehangen, alle zeven fietsen hangen zo boven elkaar tegen de muur.”

Toeristen

De website Cycle Tokyo bedacht Nakamura samen met een paar fietsvrienden. “Als je in een onbekende stad wilt fietsen, zijn er veel zaken die je moet uitzoeken. Je kent de regels niet”, ondervond Nakamura zelf toen hij op vakantie in New York ging fietsen. “Ik zocht contact met locale fietsers en zij maakten me wegwijs”. Hetzelfde wilde hij terug doen in zijn eigen stad. Als hij tijd heeft, neemt Nakamura een groep fietsende toeristen op sleeptouw. “Ik kan niet wachten tot ik met pension ga, dan kan ik dat iedere dag doen”.

Verdwalen

Op de roekeloze oudjes op mamachari’s na, kan Nakamura alleen maar heel enthousiast vertellen over fietsen in Tokio. “Op de fiets zie je pas echt hoe groot, divers en fantastisch Tokio is”, zijn ogen sprankelen. “Je kunt op één dag van het traditioneel Japanse noordoosten van de stad naar het zuidwesten fietsen, waar de torenflats en moderne straten je doen duizelen.”

Die plekken kun je ook wel zien als je met een tourbus of de metro gaat. Maar de weg er naartoe maakt het verschil, vertelt de fietstourguide spannend. “Sla af en toe een klein straatje in, en zie wat er achter de grote gebouwen schuil gaat.” Op zijn website zijn lange en minder lange routes beschreven. “Maar eigenlijk is de mooiste route geen route. Tokio is een hele fijne stad om te verdwalen.”

Advertenties