De muren van geluk in Bakoe

Het Parool, zaterdag 5 mei. Pagina 12/13

BAKOE- De  snelweg van het vliegveld naar het centrum is splinternieuw. Langs beide kanten van het pikzwarte asfalt is een kilometerslange muur opgetrokken. Een muur met marmeren ornamenten, waar je net niet overheen kunt kijken. Achter de façade liggen de armoedige buitenwijken van Bakoe, verstopt voor het oog van de argeloze toerist of Songfestival-bezoeker.

In Bakoe, de olierijke hoofdstad van Azerbeidzjan, is niets wat het lijkt. Op zondagmiddag struinen Azeri gezinnetjes over de brede boulevard langs de woeste Caspische zeekust. De kilometerslange leuning van de promenade is gemaakt van marmer. Fonteinen sproeien liters water de lucht in, sommigen kleuren op door rode en blauwe lampen. Achter de boulevard staat het immens grote Hilton hotel, daarnaast het nieuwe Marriot.  Drie gloednieuwe torens in de vorm van eeuwig brandende vlammen zijn zichtbaar vanaf bijna iedere plek in de stad. De hoogste van de drie is 235 meter. Ze staan symbool voor het ‘land van de eeuwige vlammen’, Azerbeidzjaans bekendste bijnaam. Eeuwen geleden was het land een bedevaartsoord voor natuurgelovigen omdat er natuurlijke gasvlammen uit de grond kwamen. De peperdure winkelcentra en boetiekjes van grote modemerken aan de boulevard zijn nagenoeg leeg. Gewone Azeri kunnen geen guchi en prada betalen. Hun salaris ligt tussen de 200 en 400 euro per maand.

Bij helder weer doemen aan de horizon de booreilanden op uit zee. Negentig procent van de Azerbeidzjaanse exportinkomsten komt uit olie. Volgens de omstreden president Ilham Aliyev is er genoeg olie om Europa de komende 100 jaar van brandstof te voorzien. Met de miljardenopbrengst van de olie geeft het voormalige Sovjetland de binnenstad van Bakoe ieder jaar een flinke metamorfose. De kustlijn is hard op weg een tweede Dubai te worden. Er wordt non-stop gebouwd. Stoeptegels en gevels worden een paar keer per jaar vervangen. Een permanente stoflaag hangt boven de stad en overal klinkt het geluid van boormachines. ‘Grootheidswaanzin’, vindt taxichauffeur Ali. Hij rijdt al jaren in een oude lichtblauwe Lada rond. ‘Onze president is een zakkenvuller en wij krijgen niks’. Ali vreest met grote vrezen. De autoriteiten willen af van de oude taxi’s en alleen nog chique paarse Londonse cabs, aangeschaft door de overheid, in het straatbeeld. ‘Er gaan geruchten dat we tijdens het Songfestival allemaal de stad uit worden gejaagd’, zegt Ali terwijl hij zijn Lada tussen een bus en een dikke mercedes probeert te duwen. Verderop wappert de Azerbeidzjaanse vlag aan de op-een-na hoogste vlaggenmast ter wereld. Tadzjikistan overtrof het record recentelijk met een meter, tot groot ongenoegen van president Aliyev die nu plannen heeft voor een kantoorgebouw van 1050 meter hoog in het zuiden van de stad. Net iets hoger dan de Buri Khalifa in Dubai, nu het hoogste gebouw ter wereld.

Het is een kleine groep mensen, de ‘clan’ rond de president en ministers, die profiteert van de olierijkdom. Een drietal vrouwen staat op de hoek van de straat op de bus te wachten. Ze praten honderduit. De bus is te laat, altijd hetzelfde liedje. Maar als de naam van de president valt, zijn ze opeens stil. ‘Politiek? Daar bemoei ik me niet mee’, zegt de een resoluut. De ander: ‘Ga eens achter die ‘muren van geluk’ kijken. Daar speelt het echte leven zich af.’ Ze lachen erom, het is nooit anders geweest. Leiders die de olie gebruiken om er zelf rijk van te worden.  Bakoe is een stad van 3 tot 4 miljoen mensen, de meesten wonen in de buitenwijken waar oude Sovjetflats vervlogen tijden doen herleven. Stromend water is er een luxe. ’s Morgens een paar uur en ’s avonds een paar uur, de rest van de dag geen druppel. Elektriciteit valt met enige regelmaat uit en wegen zien eruit alsof ze al decennia niet zijn gerenoveerd. Op billboards in de binnenstad wordt het Eurovisie Songfestival groots aangekondigd. Het regime grijpt de liedjeswedstrijd aan bezoekers te laten zien hoe welvarend en Europees Azerbeidzjan is. De vrouw van de president is hoofd van het Eurovisie comité.

De meeste mensen kijken eerst een paar keer over hun schouder voordat ze zich uitlaten over de president en zijn familie. De afgelopen jaren houdt Aliyev de touwtjes strak in handen. Hij duldt geen tegenspraak en laat hij zijn tegenstanders om het minste of geringste oppakken. Er zijn geen oppositiepartijen in het parlement, nagenoeg alle media zijn in handen van de staat en non-gouvernementele organisaties worden tegengewerkt. Rasul Jafarov is oprichter van de Azerbeidzjaanse NGO ‘Human Rights Club’. Toen bekend werd dat Azerbeidzjan het Eurovisie Songfestival 2012 host, begon hij de campagne ‘Sing for Democracy’. ‘We willen het songfestival gebruiken om druk uit te oefenen op de autoriteiten en roepen de president op politiek gevangenen vrij te laten’. Tientallen journalisten, bloggers en politiek tegenstanders van het regime zitten in de gevangenis. In de week van het Songfestival organiseert Jafarov bij wijze van protest een alternatief open-air muziekfestival. Tenminste, als hij toestemming krijgt van het regime.

Demonstreren is in Azerbeidzjan jarenlang verboden geweest. In maart dit jaar kreeg de oppositie voor het eerst weer toestemming voor een protestbijeenkomst. Ze kregen een pleintje ver buiten het centrum toegewezen en mochten daar een paar uur demonstreren. Toen een aantal demonstranten na afloop niet vertrok, greep de politie met groot geschut in. ‘Mensen zijn bang, ze durven de straat niet op’, zegt Jafarov, lurkend aan een waterpijp in een rokerig cafe. ‘Als je hier gaat demonstreren, ben je morgen je baan kwijt. Zelfs je familieleden kunnen hun baan verliezen. Dus houden mensen zich koest.’ Maar Jafarov is ervan overtuigd dat het merendeel van de Azeri ontevreden is met het regime. ‘Mensen verdienen hier een schijntje en om zich heen zien ze de rijkdom vloeien’. Geïnspireerd op de Arabische Lente probeert de jonge activist via sociale media mensen te mobiliseren in opstand te komen. Ook daar steekt het regime subtiel een stokje voor. ‘Op de staatstelevisie is een campagne die mensen vertelt hoe slecht sociale media voor de schoolprestaties van kinderen is’, lacht hij. ‘En internet is peperduur, gewone Azeri kunnen dat simpelweg niet betalen.’ In de weken voorafgaand aan het Eurovisie Songfestival laat het regime demonstraties mondjesmaat toe om Europa te laten zien dat het Azerbeidzjan democratisch land is, zegt Jafarov. Maar hij weet donders goed dat er een eind komt aan het Eurovisie-feest. ‘Na het Songfestival, als de buitenlandse schijnwerpers uit zijn, worden wij allemaal opgepakt’, verzekert hij. ‘Ik maak me geen illusie’.

Ondertussen bouwt president Aliyev door aan het megalomaan grote station voor het Eurovisie Songfestival. De ‘Chrystal Hall’ ligt nog in een bouwput aan de kust ten zuiden van het centrum. Eind mei moet het klaar zijn om een paar duizend journalisten en bezoekers te ontvangen. De afgelopen drie jaar zijn ruim 20.000 mensen uit hun huizen gezet om plaats te maken voor nieuwbouw. Vorige maand werden negen flatgebouwen met de grond gelijk gemaakt om plaats te maken voor de Eurovisie openingsceremonie. Er woonden 280 families. Een kleine maand voor de afbraak werden ze vriendelijk verzocht hun huis voor een veel te lage prijs aan de staat te verkopen. Een aantal gezinnen ging niet akkoord en bleef zitten. Tot op een avond bulldozers het dak van het flat kwamen verwijderen.

Een paar kilometer buiten Bakoe, in het voorstadje Surakhani, decoreren honderden ja-knikkers het zanderige landschap. Tussen de non-stop pompende oliemachines wonen een paar duizend mensen in simpele huizen zonder gastoevoer en waterleiding. De eigenaar van de locale levensmiddelenwinkel rekent een paar broden af. Nog geen honderd meter verderop vloeien miljarden euro’s ruw uit de bodem omhoog. ‘Olie zeg je?’, hij begint te lachen. ‘Daar zie ik geen rooie cent van’. De klanten in de kleine supermarkt lachen mee. ‘En aan die penetrante oliegeur zijn we inmiddels ook gewend’.

Kader: De huidige president Ilham Aliyev is sinds 2003 aan de macht. Hij nam het stokje over van zijn vader Hayder Aliyev, een ex-KGB baas, die het land vanaf 1993 leidde. Bij de laatste verkiezingen in 2010 was volgens waarnemers sprake van fraude en intimidatie. Vorig jaar veranderde Ilham Aliyev de wet, hij kan nu oneindig herkozen worden. In 2013 zijn er weer presidentsverkiezingen. In 2011 werd een aantal demonstraties tegen de Azerbeidzjaanse regering neergeslagen. Zeventien activisten en oppositieleden werden gearresteerd. Volgens Amnesty International zitten veertien van hen nog steeds vast. Transparency International, een organisatie die het niveau van corruptie onderzoekt, plaatst Azerbeidzjan bij de meest corrupte landen ter wereld, nog boven Pakistan.In een van de wikileaks cables wordt Ilham Aliyev door de VS-ambassadeur vergeleken met maffiafiguren uit de film ‘The Godfather’. De organisatie van het Eurovisie Songfestival vindt dat de liedjeswedstrijd niks met politiek te maken heeft en stelt schendingen van mensenrechten in het land niet aan de orde.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s