Don’t ask, don’t tell in Azerbeidzjan

Dat het Eurovisie Songfestival in West-Europa een homofeestje is, weten ze in Azerbeidzjan inmiddels wel. Maar in het land waar eind mei de 57e editie van de liedjeswedstrijd wordt gehouden, kun je maar beter niet hardop zeggen dat je homoseksueel bent. Je kunt er je baan kwijtraken of in elkaar worden geslagen.

Gaykrant, 12 mei 2012

Twee mannen struinen over de boulevard, de een slaat zijn arm om de schouder van de ander. Vredig wandelen ze verder langs de Caspische zeekust. In Bakoe is het geen raar gezicht. Mannen raken elkaar aan, omhelzen intiem en zoenen elkaar op de wang. Het betekent niet meteen dat ze homoseksueel zijn. ‘Zo zijn mensen hier gewoon, het zit in onze cultuur’, zegt Vuqar Usi Adigozel (25), oprichter van Free LGBT Azerbeidzjan, een niet-officieel geregistreerde homo-belangenorganisatie. ‘En dat maakt het dus makkelijk voor ons om niet op te vallen.’ Een paar maanden geleden begon Vuqar een blog en een facebookpagina met de naam ‘Free LGBT Azerbeidzjan’. Op een paar mislukte initiatieven na, is het de eerste actieve beweging voor holebi’s in Azerbeidzjan. Vuqar wil Free LGBT officieel laten registreren, maar het is nog de vraag of hij daar toestemming voor krijgt van de dictatoriale overheid. Er rust een groot taboe op homoseksualiteit. ‘Maar aan de bezoekersaantallen op de website zien we dat er enorme behoefte aan zo’n platform. Er zijn hier meer homo’s dan je denkt’, lacht hij. Toch is het geen eenvoudige klus mensen te vinden die ervoor uitkomen dat ze homoseksueel zijn. Maar wie goed achter de façade van homofobie kijkt, vindt ze wel degelijk.

De zoektocht begint bij voorzichtig rondvragen in ogenschijnlijk tolerante cafe’s. Café Room is daar een van. Een kleine artistieke wijnbar in een zijstraat van het centrale fonteinplein. Het zou een homovriendelijk cafe zijn, en dat wordt bij binnenkomst meteen bevestigd. In de hoek zit een groepje goed-verzorgde mannen. Ze zitten om een laptop heen en lachen uitbundig. Het gesprek gaat al gauw over het Songfestival. ‘Die Nederlandse inzending is geweldig!’, zegt een van de jongemannen. ‘En die tooi! Hoe komt ze erop, fantastisch.’ Als het gesprek voorzichtig overgaat naar de positie van homo’s in de Azerbeidzjaanse samenleving, wordt het even stil. Ze kijken elkaar aan. ‘Weet je, als je zorgt dat je niet teveel opvalt kun je hier alles doen wat je wilt’, zegt de een. Sterke vermoedens dat we hier te maken hebben met vijf Azerbeidzjaanse homo’s, zijn na een uur praten nog steeds niet bevestigd. Dan maar een directe vraag: Wat is jouw seksuele oriëntatie eigenlijk? Fuad ontwijkt de vraag. ‘We zien er anders uit, kleden ons artistiek en verzorgen ons goed. Daarom worden we wel eens uitgescholden voor homo, maar dat betekent niet dat we het zijn’. Zijn buurman, een jonge jazz zanger, verandert het onderwerp resoluut door de videoclip van de Azerbeidzjaanse inzending voor het Eurovisie Songfestival op te zetten. ‘Fantastisch is ze, vind je niet?’

De eigenaresse van Café Room kent wel iemand die lesbisch is en pakt de telefoon. Een minuut later, bijna fluisterend: ‘Je kunt haar nu ontmoeten, ze zit vlakbij’. Zhala is een van de weinigen die hardop durft te zeggen dat ze een andere seksuele geaardheid heeft. Ze runt een cafe, een Engels aandoende pub waar veel expats komen. ‘Dit is geen homotent hoor’, zet ze meteen recht. ‘Iedereen is welkom, maar de sfeer is een stuk toleranter dan in andere cafe’s in Bakoe’. Zhala is lesbienne en een van de weinigen in Azerbeidzjan die daar open over wil praten. ‘Maar ik ga niet op de foto hoor, mijn vader werkt bij de overheid’. Sinds ze zich kan herinneren valt Zhala op vrouwen. Op haar 25e kwamen haar ouders erachter. ‘Ze waren in complete shock. Mijn familie is erg traditioneel, net als alle families in Azerbeidzjan. Hier trouwt een vrouw als maagd, het liefst voor haar twintigste. Uiteindelijk hebben ze zich erbij neergelegd, daar heb ik veel geluk mee. Maar mijn moeder ziet me nog steeds in een trouwjurk voor het altaar staan.’ Zhala is een uitzondering. ‘Niemand is hier open over zijn seksuele geaardheid. Ze zoeken liever naar manieren om het verborgen te houden en een dubbelleven te leiden’. De onderneemster is inmiddels een baken voor jonge lesbiennes in Bakoe. Haar appartement fungeert regelmatig als opvanghuis voor vrouwen die het moeilijk hebben. ‘Ik ben een soort alarmlijn, als vrouwen problemen hebben, bellen ze mij’.

Die mentaliteit ligt volgens de Vuqar van Free LGBT vooral aan de traditie van patriottisme in het land. ‘Je moet hier een echte man zijn, zodat je kunt vechten voor het vaderland. Als homo kun je je militaire plicht niet vervullen. Dat is de propaganda van de overheid’. De tijden dat homo’s in Azerbeidzjan werden gestraft om hun seksuele geaardheid zijn wel voorbij. In 2000 schrapte het land een wet, nog afkomstig uit de Sovjettijd, die homoseksuele activiteiten strafbaar stelde. Maar homo’s moeten nog steeds vrezen voor de autoriteiten, zegt Vuqar. ‘Ik ken mensen die hun baan zijn kwijtgeraakt omdat ze homo zijn’. Maar de grootste gevaren liggen op straat. Vuqar, naar eigen zeggen bi-seksueel, wordt regelmatig uitgescholden. Een vriend van hem werd onlangs nog in elkaar geslagen. ‘Het was 11 uur ’s avonds toen hij werd belaagd door een groep jongeren. Ze sloegen hem, grepen hem in de ballen en beroofden hem van zijn laptop en telefoon.’

Vier jaar geleden bracht de Azerbeidzjaanse schrijver Ali Akbar het conservatieve land heel even in beroering met het boek ‘Artush & Zaur’, een roman over een homoseksuele relatie tussen een Azerbeidzjaanse en een Armeense jongen. Het zijn de twee meest controversiële onderwerpen in de regio, de tweede vanwege de jarenlange strijd met buurland Armenië om het gebied Nagorno-Karabach. ‘Als je in dit land iemand wil kwetsen noem je hem homo of Armeen. Het zijn de ergste scheldwoorden die je kunt bedenken’, legt Akbar uit. Het boek maakte veel los en na een week werd het plotseling uit de schappen gehaald. ‘De stapels boeken werden bij me thuis afgeleverd, zonder uitleg’. De illusie dat het boek iets zou kunnen veranderen in de mentaliteit, heeft Akbar niet. Hij is realistisch: ‘Iedereen weet dat het voorkomt, maar niemand praat erover. Net als in het Amerikaanse leger: don’t ask, don’t tell’. Ook het Eurovisie Songfestival, dat veel homo’s naar Bakoe zal brengen, haalt niks uit, aldus Akbar: ‘Mensen zullen zich een week inhouden omdat de overheid geen problemen wil, maar het zal de samenleving niet toleranter maken. Helaas.’

Volgens Vuqar moeten buitenlandse homo’s en lesbienne’s wel degelijk op hun hoede zijn tijdens het Songfestival. ‘De overheid garandeert hun veiligheid, maar dat zegt helemaal niks. Ze kunnen op straat in elkaar geslagen worden omdat ze er anders uit zien.’ Hij adviseert dan ook om op te passen. ‘Kijk goed om je heen en kleed je niet te extravagant’.

Heel even leek het erop dat er een gay parade zou worden georganiseerd in de week van het Songfestival. De website nighttours.com zou dat op de agenda hebben gezet, maar het bleek louter een aankondiging van het Songfestival als homovriendelijk evenement. Desalniettemin werd een facebookpagina tegen zo’n gay parade door duizenden Azeri geliked. Ook al zou er een Gay Parade worden gehouden, zegt Vuqar, er zou niemand komen. ‘Daar zijn we nog niet klaar voor. Hetero’s niet, maar onze homo’s al helemaal niet.’

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s