‘Een burgemeester die genocide ontkent is onacceptabel’

Gepubliceerd op vrijdag 5 oktober in Het Parool

BELGRADO- Nadja werpt haar handpalmen in de lucht en kijkt omhoog. ‘Allah mag het zeggen’, zegt ze fronsend. De Bosnische moslima werkt in het souvenirwinkeltje bij het genocide-herdenkingscentrum in Potocari. Ze kan alleen maar hopen dat haar burgemeester genoeg stemmen haalt om door te kunnen gaan. ‘Wie zal zeggen wat er gebeurt als we een Servische burgemeester krijgen, misschien sluiten het herdenkingscentrum dan wel.’

Tot op heden was Srebrenica zeker van een burgemeester van Bosniak (Bosnische moslim) komaf. Zondag zijn er lokale verkiezingen en voor het eerst sinds de oorlog is de kans aanzienlijk dat een Bosnisch Servische kandidaat meerderheid van stemmen haalt. Srebrenica maakt zich op voor een harde etnische strijd in het stembureau.

‘Een burgemeester die genocide ontkent is simpelweg onacceptabel’, zegt Camil Durakovic, de huidige Bosniak burgemeester en kandidaat voor een nieuwe termijn. Vanuit zijn kantoor in het gemeentehuis voert hij een snoeiharde campagne. ‘Het is al moeilijk genoeg om te leven in een naoorlogs Srebrenica waar meer Serviërs wonen dan voor de oorlog.’ Sinds de oorlog zijn de Serviërs met 70% van de bevolking in de meerderheid. Bij voorgaande lokale verkiezingen werd bij wet een uitzondering gemaakt voor Srebrenica, waardoor ook Bosniakken die buiten Srebrenica woonden mochten komen stemmen. Het bracht de Bosniakken op een meerderheid. Voor het eerst geldt de uitzondering niet meer, er werd geen meerderheid gevonden in het parlement. ‘Servische parlementsleden hebben hun best gedaan het tegen te houden en het is ze gelukt’, aldus Durakovic. ‘Dus moesten we een andere oplossing vinden om te voorkomen dat de Serviërs weer aan de macht komen in Srebrenica’.

De Bosniak kandidaat Camil Durakovic

Zijn campagneteam maakte overuren, reisde het hele land door om oorspronkelijke bewoners van Srebrenica, die tijdens of na de oorlog naar andere delen van Bosnië vluchtten, te bezoeken. De boodschap was simpel: Kom naar Srebrenica, schrijf je in als inwoner en kom op 7 oktober alsnog stemmen. Vervoer werd geregeld en ook op verkiezingsdag zullen door het hele land bussen worden ingezet. ‘Dat recht hebben ze, die mensen zijn niet vrijwillig vertrokken maar gevlucht vanwege de genocide.’, zegt Durakovic in perfect Engels. Als 16-jarige jongen vluchtte hij in 1995 door de bossen bij Srebrenica, ontsnapte aan de dood en emigreerde naar de Verenigde Staten om in 2005 met een rechtendiploma terug te keren naar Bosnië. De campagne had succes, ruim 3000 nieuwe kiezers kwamen zich inschrijven. ‘Nu moeten we hopen dat het genoeg is’.

De Bosnisch Servische kandidate Vesna Kocevic

Oneerlijk, vinden veel Bosnische Serviërs. ‘De oorlog is voorbij, hoe lang moeten wij daar nog voor boeten?’, zegt Zoran, eigenaar van een piepklein cafe. De gevel hangt vol posters van SNSD, de partij van de Servische kandidaat Vesna Kocevic. ‘Kijk maar, dit is een Servisch dorp. Hier hoort toch Servische burgemeester’. Hoewel er in het Servische kamp verdeeldheid ontstond toen een tweede Serviër (zakenman Radojice Ratkovac) zich kandidaat stelde, is de verwachting dat de meeste Serviërs op Kocevic gaan stemmen. ‘Het kan tot een verschil van 50 of 100 stemmen komen’, zegt Kocevic vanachter haar bureau op het gemeentehuis waar ze wethouder van economische zaken is onder Durakovic. Kocevic is van de partij van Milorad Dodik, de president van de Servische Republiek, die de genocide in Srebrenica openlijk ontkent. Haar retoriek lijkt milder: ‘Niemand hoeft bang te zijn als ik aan de macht kom. Ik zal burgemeester zijn voor alle burgers van Srebrenica, ongeacht etniciteit’. Ook het sluiten van herdenkingscentrum Potocari, waar sommige Bosniakken bang voor zijn, is voor haar ondenkbaar. ‘Ik begrijp goed wat er in de oorlog is gebeurd, ook ik wil oorlogsmisdadigers -van beide kanten- veroordeeld zien’, antwoord ze afwijkend op de vraag of zij de genocide wel of niet erkent. ‘Ik hoop voor de toekomst dat mensen zich gaan bezighouden met economische ontwikkeling in plaats van met etnische kwesties.’

De langgerekte Marshall Tito-straat kronkelt als een ader door Srebrenica. ‘Als je zo de straat in kijkt is het eerste huis van een Serviër, het tweede van een Bosniak, het derde weer van een Serviër’, zegt Milos Vucic, student en Serviër. ‘Hier tegenover woont een Bosniak naast een Serviër, ze zijn beste vrienden’. De weg hangt aan weerszijden vol verkiezingsposters. Het portret van Durakovic siert de lantarenpalen, maar de rode plakkaten van Kocevic overheersen het straatbeeld.

Voordat de campagne begon was nauwelijks op te maken wie een Bosniak en wie een Serviër was in het gemengde Srebrenica, nu is het overduidelijk. ‘Deze verkiezingen zetten de etnische spanningen weer op scherp zetten’, zegt Aida, die haar vader verloor bij de genocide van 1995. ‘De sfeer is anders dan normaal. We zeggen elkaar nog wel gedag, maar je voelt het in de lucht. Iedereen is gespannen.’ Het liefst zou ze stemmen op een kandidaat die neutraal is, maar die ontbreekt. ‘Bovendien wordt het gezien het als verraad om niet op een Bosniak te stemmen’. Het is aan de politiek om dat tij te keren, vindt ze: ‘De realiteit is dat we hier allemaal moeten moeten wonen en belangrijkere problemen hebben’. Ze duidt op misschien wel het enige dat beide bevolkingsgroepen verbindt; een werkeloosheidspercentage van ruim veertig procent. Het is iets waar het in de campagnes nauwelijks over gaat, vindt Aida.

Zeventien jaar na de genocide leven Serviers en Bosniakken letterlijk naast elkaar. Ze werken samen en hun kinderen gaan naar dezelfde school. Confrontaties zijn er bijna niet. ‘We zijn niet zo close als voor de oorlog, maar we gaan normaal met elkaar om’, zegt Mehmedalija Salkic, een Bosniak die tien jaar geleden terugkeerde naar zijn verlaten huis in Srebrenica. Gedurende de massamoord verloor de familie Salkic 17 mannen. ‘Mijn buren zijn Serviërs, we groeten elkaar iedere dag. En mijn loodgieter, een goede jongen.’ Maar als het op de keuze voor een nieuwe burgemeester aan komt, is de segregatie weer allesoverheersend en komen herinneringen aan de oorlog naar de oppervlakte. Een Bosniak stemt op een Bosniak, een Serviër op een Serviër. ‘We zijn bang dat de Serviërs de verkiezingen gaan winnen’, Zegt mevrouw Salkic. ‘Maar daar is Srebrenica nog niet klaar voor. Daarvoor is de oorlog nog te vers.’

Een manier vinden waarop iedereen kan leven met het verleden. Dat is volgens Dragana Jovanovic van de NGO ‘Vrienden van Srebrenica’ waar Srebrenica zich nu op zou moeten richten. Maar ze heeft weinig hoop, ongeacht wie er zondag als winnaar uit de bus komt: ‘Beide kandidaten zijn bezig de bevolking nog meer te segregeren, in plaats van ons te verbinden.’

==================

In 1995 wordt in het Amerikaanse stadje Dayton een akkoord gesloten dat het einde van de oorlog inluidt. De Dayton akkoorden hebben een verdeling van Bosnië in twee entiteiten tot gevolg. De Bosnische Federatie, waar Bosniakken en Kroaten deel van uitmaken en de Servische Republiek, waar de Bosnische Serviërs de macht hebben. De entiteiten hebben een eigen president, parlement en politiemacht. Srebrenica ligt in de Servische Republiek en is daar de enige plek waar zowel Bosnische Serviërs (70%) als Bosnische moslims (30%) wonen. Het is tevens de enige gemeente in de Servische Republiek waar een Bosniak burgemeester is.

In Juli 1995 werden in Srebrenica tussen de 7000 en 8000 mannen en jongens, die formeel onder bescherming stonden van het Nederlandse VN-bataljon DutchBat, vermoord door troepen van de Bosnisch-Servische legerleider Ratko Mladic. In 2007 werd de massamoord door het Internationaal Gerechtshof tot genocide benoemd.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s