Skopje mag geen Disneyland worden

Gepubliceerd in Het Parool. 25 mei 2013

SKOPJE

“Je zou toch bijna hopen op een aardbeving als je dit ziet”. Journalist en commentator Sašo Ordanoski is kwaad, en met hem steeds meer Skopjenaren. In drie jaar tijd heeft hun stad een peperdure esthetische metamorfose ondergaan. Volgens velen het smakeloze uiting van nationalisme en geldverspilling in een land dat het hoofd maar amper boven water kan houden. “Een regelrechte catastrofe”.

IMG_6710

In 2010 werd het plan met flitsende animatiefilm gepresenteerd aan het publiek. Het project met de naam Skopje 2014 betekende een twintigtal gloednieuwe overheidsgebouwen, ontelbare bronzen standbeelden van historische figuren, een nieuwe museum die het lijden van de Macedoniërs door de jaren heen vertolkt, en zelfs een replica van de Arc de Triompf. Sindsdien is het onderwerp van politiek moddergooien en controversie onder de bevolking. Het monsterproject moest in vier jaar tijd gerealiseerd worden en het is inmiddels bijna af. Met als hoogtepunt is het dertig meter hoge standbeeld van Alexander de Grote vergezeld door vier bronzen leeuwen en een fontein die water opspuit op de maat van bombastische klassieke muziek.

Met eindstadium in zicht is het hele centrum een bouwput. Overal staan hijskranen, delen van de rivierkade zijn afgezet met hekken. Het gloednieuwe gerechtsgebouw staat half in de steigers. Maar een paar weken geleden gebeurde er iets dat weinig mensen zagen aankomen. Lokale verkiezingen resulteerden een interessante machtswisseling. Oppositieleider Andrej Zernovski, een fel tegenstander van Skopje 2014, werd benoemd tot nieuwe burgemeester van de stad en volgt daarmee de regeringsgezinde Vladimir Todorovski op. Het zette de politieke spanningen direct op scherp, want zijn eerste wapenfeit na aantreden was het resoluut stilleggen van alle bouw gerelateerd aan het project Skopje 2014. Vorige week benoemde hij een onderzoekscommissie die moet uitzoeken hoe het project tot stand is gekomen, welke geldtransacties er zijn gedaan en wie ervan heeft geprofiteerd. Terwijl het onderzoek loopt mag er niet gebouwd worden. “Ik wil de onderste steen boven”, zegt Zernovski vanuit zijn kantoor in Skopje.

De Liberaal-democratische burgemeester is vanaf het begin tegen Skopje 2014 geweest. “Een derde van de bevolking leeft onder de armoedegrens, dan kun je simpelweg niet zoveel geld uitgeven aan een esthetisch project.”, zegt hij fel.

In de nacht volgend op zijn aanstelling werden nog snel 29 nieuwe standbeelden geplaatst. “Ze wisten dat ik dat niet zou goedkeuren”. Wat er nu met al die standbeelden gaat gebeuren moet blijken als het onderzoek is afgerond. Als het aan Zernovski ligt worden ze direct verwijderd of verplaatst. “Maar ik wil de burgers vragen wat ze willen”, zegt hij. “Mogelijk via een referendum”.

Het onderzoek gaat zich vooral richten op mogelijke witwaspraktijken en criminele activiteiten, waar Zernovski sterke aanwijzingen voor heeft. Het standbeeld van Alexander de Grote heeft volgens officiële berichten van de regering 560.000 euro gekost, maar volgens de maakster van het beeld is er slechts 50.000 euro voor betaald. “Een duidelijke aanwijzing dat er iets niet in de haak is. We vermoeden dat dit op grote schaal gebeurt”.

IMG_7865

Het overheidsproject is al drie jaar het gesprek van de dag. “We noemen het Disneyland 2014”, zegt Sašo Ordanoski. Want het is allesbehalve mooi en stijlvol, vindt hij. “Het is lelijk, kitsch en nep”. Bestaande gebouwen krijgen in rap tempo in neo-barokgevels. “Barok? Hoe komen ze erbij?” roept hij uit. “Dat hoort bij Wenen, niet bij Skopje”. Ook over de marmeren Arc de Triompf wordt lacherig gespeculeerd. “Onze politici zijn vast eens in Wenen en Parijs geweest en dachten: Dat moeten wij ook hebben”.

Er worden veel grappen gemaakt, maar het is een bloedserieuze aangelegenheid benadrukt Ordanoski: “Mensen realiseren zich dat hun kind kan dood gaan in een ziekenhuis omdat het geld ging naar een bronzen beeld van een held uit vergane tijden”. Kosten van het hele project zijn geraamd op 208 miljoen euro, maar volgens berekeningen van Ordanoski ligt het bedrag vele malen hoger. Bovendien is lang niet iedereen het eens met de nationalistische inslag van het project.

Reden voor de haastklus van enorme proportie is volgens de regering simpel: De Macedoniërs moeten hun historische identiteit weer terug zien in het straatbeeld. Een hevige aardbeving in 1963 verwoestte driekwart van de stad, er is nooit een grondige reconstructie geweest. En toen Macedonië onderdeel was van het socialistische Joegoslavië, kregen de Macedonische geschiedenis en cultuur weinig ruimte.

IMG_6834

In het informatiecentrum voor toeristen hangt een kleine plattegrond met foto’s van de nieuwste standbeelden. “Dit is nog niet de officiële informatiefolder”, zegt medewerker Zivko Aleksandrov lachend. “Er komen steeds nieuwe beelden bij, anders blijven we printen”. Aleksandrov vindt het project belangrijk voor zijn land: “Dit zijn stuk voor stuk mensen die hebben gevochten voor de onafhankelijkheid van Macedonië”, zegt hij terwijl hij standbeelden van Dame Gruev en Goce Delchev, revolutionairen ten tijden van het Ottomaanse rijk, aanwijst. “Dat mogen we nooit vergeten”. Het wordt gezien als een historische inhaalslag na de vele tegenslagen die de Macedoniërs in de eeuwen hebben doorstaan. Het kleine Balkanland werd voordat het in 1991 voor het eerst onafhankelijk werd altijd geregeerd door grotere machten; de Ottomanen, de Serviërs, de Bulgaren en later Joegoslavië. “We horen thuis in het rijtje waar de Palestijnen en Armeniërs ook in staan, een volk dat heeft geleden”, gaat Aleksandrov verder. “En nu, twintig jaar later moeten we nog steeds vechten voor erkenning”, waarmee hij doelt op de vete met Griekenland over de naam Macedonië. Omdat de Grieken een provincie hebben met dezelfde naam, gaat het Balkanland voorlopig officieel door het leven als FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia) en zijn de deuren voor toetreding tot de NAVO en de EU voorlopig gesloten. Griekenland kijkt met argusogen naar de historische opleving in Skopje. Een directe provocatie, vinden de Grieken het standbeeld van Alexander de Grote. Zowel Griekenland als Macedonië claimen de roots van de legendarische koning uit de oudheid.

Hoogleraar archeologie Nikos Chausidis loopt wat verdwaasd door de stad. “Kijk eens naar de nieuwe façades daar”, zegt hij wijzend op een flatgebouw. “Skopje is als een onzekere vrouw die plastische chirurgie laat doen. Alleen de buitenkant is opgeknapt, de binnenkant blijft hetzelfde”. In het kritische boek dat Chausidis schreef over Skopje 2014 probeert hij te verklaren hoe Macedonië tot deze “krankzinnigheid” is gekomen. “Het is een logische reactie op de politieke isolatie waarin Macedonië zich bevindt”, zegt hij tijdens een wandeling langs de rivier Vardar. “De Grieken erkennen onze naam niet, de Serviërs onze kerk niet en de Bulgaren onze taal niet. Dit is een symptoom van de psychische stoornis waar Macedonië aan lijdt.”

IMG_7858

Het conflict met Griekenland om de naam Macedonië is volgens de archeoloog de belangrijkste motivatie voor het project. “Onze politici gebruiken het om te verantwoorden dat ze zoveel geld in steken. Ze zeggen: Misschien hebben jullie nu niks meer te eten, maar dat is de schuld van de Grieken”.

Of het de nieuwe burgemeester lukt het tij te keren, Chausidis weet het niet. “Daar gaat hij een zware dobber aan krijgen”, zegt hij fronsend. “Je kunt er vanuit gaan dat er veel criminelen hebben geïnvesteerd in de bouwprojecten, ik vrees dat hij niet op kan tegen de maffia”.

Sinds zijn aanstelling wordt Zernovski dagelijks verbaal aangevallen door zijn politieke tegenstanders en door de staat gecontroleerde media. “Ik heb een zware taak”, zegt hij. “Maar ik wil vechten voor democratie in dit land”.

Moeder Teresa

Het volgende grote standbeeld in de planning is een dertig meter hoog evenbeeld van de Nobelprijswinnende heilige non Moeder Teresa, van Albanese afkomst en geboren in Skopje. De investeerder is een Indiase zakenman. De aankondiging van het zoveelste standbeeld maakte emotionele reacties los. Het beeld moet komen op het centrale plein, naast dat van Alexander de Grote. Het plein staat al te vol met beelden, vinden velen. Bovendien druist het in tegen het leven, de filosofie en bescheidenheid van Moeder Teresa. Of het standbeeld er ook gaat komen onder burgemeester Zernovski, is nog niet bekend.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s