Vluchtelingen bivakkeren in Belgrado’s ‘Afghanenpark’

20 September 2016 – Reportage VPRO Bureau Buitenland

In het centrum van de Servische hoofdstad bivakkeren honderden vluchtelingen die geen kant op kunnen. De lokale bewoners noemen het park bij het busstation, waar grote aantallen zich ophouden, nu zelfs het ‘Afghanenpark’. Deze zomer zijn de aantallen migranten die vanuit Griekenland of Bulgarije noordwaarts langs de Balkanroute reizen, weer aanzienlijk gestegen. Maar omdat Hongarije en ook Kroatië een streng grensbeleid voeren en hekken bouwen, stranden deze mensen nu in Servië. Een reportage van correspondent Mitra Nazar.

Beluister de hele repo hier


Stuck in Serbia

15 September, 2016 – Radio report for Deutsche Welle Engelish – Inside Europe

Despite attempts to close the so called ‘Balkan route’, Serbia has seen tens of thousands of migrants passing through on their way to western Europe in the past year. Many are sleeping rough on the streets and around the bus station in the center of Belgrade. Mitra Nazar went to meet the Serbian volunteers taking care of them.

Listen to the whole report here


Chefs Test Each Other’s Balls in Serbia

It’s been another gripping year at the World Championship Testicle Cooking contest, held last weekend in the Sumadija region of central Serbia.

Mitra Nazar for BIRN

A team gears up for “World Testicle Cooking Championship 2014”. | Photo by Mitra Nazar

“Gentlemen, start your testicles!” Ljubomir Erovic stands on an improvised stage, erected in a field halfway up Mt Rudnik in central Serbia. The organiser and founder of “Mudijada”, equally known around the world in English as the “Balls Cup,” holds a microphone in one hand and a glass of rakija in other. “Let the best balls win!” he exclaims.

It’s Saturday afternoon, the sun is burning and the first bottles of rakija have been opened.

“This is a festival for men with balls,” says Erovic, a testicle-cooking expert himself. He’s wearing a T-shirt with a drawing of a chef whose own testicles are dangling in a bowl of boiling soup. “World Testicle Cooking Championship 2014,” it reads.

The unofficial World Cup has drawn growing attention from the media internationally over the years. This year’s competition was held on Mt Rudnik, near the town of Gornji Milanovac. It hosted around 20 teams from all over Serbia and two foreign teams – one from Britain, (the crew from Vice, filming a series on the festival) and one from Finland. Around a hundred visitors came to try testicle dishes and enjoy live music, including guests from Denmark, Iceland, Germany, America and Russia.

Preparing and eating testicles is an old tradition in the Balkans. In Serbia they are called “white kidneys” and Yugoslavia’s late president, Josip Broz Tito, was known as a fan. Serbia’s 19th-century king, Milos, was also fond of eating balls.

“People in Bosnia, Serbia and Bulgaria all eat testicles because it is very nutritious, it is strong food,” said Erovic, who also wrote the cookbook, “Cooking with Balls.” explains. “Poor people used to keep their animals alive and only cut off the testicles to eat,” he notes.

There is another reason why Erovic thinks all men in particular should eat testicles.

“The most important reason”, he says, whispering, “is that it is very good for the libido. When a man eats testicles, believe me, he will have a very good night with his wife.”

A foal’s testicles are the best aphrodisiac, Erovic claims. “But bull balls are fine, too.” He starts laughing as he pours another glass of rakija. “Really. You can ask my wife.”

By noon, all the competitors have set up their tents and started campfires. They’ve collected their testicles over weeks, or even months. The testicles are from bulls, rams, donkeys and horses. In previous years, there have been balls from kangaroos, sharks and ostriches.

The challenge is to make the best testicle goulash. The dishes are judged by a jury, consisting of founder Ljubomir Erovic and self-proclaimed “testicle expert” Anna Wexler, an American filmmaker who has been visiting the festival for the past seven years. Taste, color and texture are important. The testicles should also be recognisable on the plate.

Men compete to make the best testicle goulash. | Photo by Mitra Nazar

Smoke rises above the mountains from the kettles with boiling goulash in the field. Pavle Pavlovic from Kraljevo is one of the competitors. He found wild mushrooms in the woods, which he plans to use in the bull testicle goulash that he and his team are preparing. “We want to give it a special touch,” he says. “The judges will be surprised.”

It’s not an easy task to find the testicles, Pavlovic explains. “You have to ask everyone you know in the countryside to keep the balls for you. We have ten testicles for this dish. We’ve got them from our family in the village.”

Last year’s winner, Zoltan Levaji, 64, works with baby bull balls. He wears a white chef’s hat and stirs through the bowl of boiling testicles. “There is no secret”, he says. “The trick is time. You have to marinade the testicles for at least 24 hours. Then, the balls loose some liquid and they taste like chicken.”

As an experienced testicle eater, Levaji doesn’t believe it is an aphrodisiac. “That’s what they say,” he laughs. “But your libido doesn’t come from eating testicles. It comes from your brain. And it depends on the woman you are with.”

Ismo Dalhberg, from Finland, came to Serbia to cook testicles for the first time in his life. “I’ve never prepared testicles and I’ve never even eaten them,” he says, struggling to keep his campfire going. “This is something so crazy. I wanted to be a part of it.”

The balls cup seems to be a male party. There are only a few women on the festival, but one is Jovana Erovic, the founder’s daughter and the only female competitor this year. “I want to show the men that girls can do it, too”, she says, determined to win. She found two big bull balls at a local butcher and marinaded them the night before.

“I’m only a little scared for the women here”, she adds, chuckling. “These men drink and eat testicles all day. Woman should beware. They should wear a big T-shirt.”

At the end of the day, as the sun goes down behind the rolling hills, most of the chefs aren’t able to walk straight anymore. Jovana Erovic thinks this is her chance to score points in the competition. “They are all drunk now, they don’t know what they are putting in their goulash any longer.”

After cooking testicles for hours, the jury goes around to taste and observe the dishes one by one. A team called “Kod Mrsa” from Cacak wins first prize. “Eko Ibar” from Kraljevo comes in second. Third prize goes to first-timer Ismo Dalhberg from Finland.

While the special “Cooking with Balls Band” plays rock songs on the stage, Ljubomir Erovic looks around his festival, satisfied. “The rakija is very important here. Before you eat testicles, you should drink rakija. And after you eat them, too.”

The cooking competition seems to have become a side issue. “The real competition is tonight,” Erovic continues. “Tonight we will know who the real winner is. And then it is our wives who judge.”

The Sky Above Us – reportage

VPRO De Avonden op Radio 6, woensdag 9 oktober 2013

The Sky Above Us

Een Nederlandse filmmaker die zich waagt aan het thema de NAVO-Bombardementen op Belgrado in 1999. Regisseur Marinus Groothof durft het aan. Deze maand draait hij in Belgrado voor zijn nieuwe feature film genaamd ‘The Sky Above Us’. Een vervolg op de korte film met hetzelfde thema, Sunset on a Rooftop, die hij eerder maakte en waar Groothof een Gouden Kalf mee won. Hij werkt met Servische acteurs, ook zijn crew komt uit Servië. Allemaal mensen die de bombardementen van dichtbij hebben meegemaakt. Correspondent in Servië, Mitra Nazar, bezocht de set en maakte een reportage.

Beluister hier


Zomercolumn: Turbofolk

Ceca concert

Zomercolumn Het Parool, 6 juli 2013

Ze representeert de wansmaak van de Servische turbofolk, is de weduwe van een oorlogsmisdadiger en zit tot haar nek in de criminele onderwereld. Toen ik vrienden op de Balkan vertelde dat ik naar het concert van folkdiva Ceca zou gaan, had ik wel even wat uit te leggen. In mijn kringen wordt de zangeres ordinair en fout gevonden. Ze is de personificatie van Turbofolk, een muziekstijl met bijbehorend modebeeld, in de jaren negentig in Servië gebruikt voor nationalistische staatspropaganda. Toch is Ceca voor het gros van de mensen een volksheilige en haar concert de happening van het jaar. Dat wilde ik wel eens zien. 

Met open mond keek ik naar het spektakel in concertpark Usce. Ceca bracht ruim honderdduizend mensen op de been. Een paar honderd fans die zonder toegangskaart achter de hekken stonden, werden tien minuten na aanvang spontaan nog binnengelaten. Een volksfeest van ongekende proportie. Je zou bijna vergeten wie die vrouw daar op het podium in werkelijkheid is. 

Ceca werd een ster in de schaduw van Servische oorlogsmisdaden in Kroatië en Bosnië. Rijk van de juwelen die haar echtgenoot, maffiabaas en warlord Zeljko Raznatovic alias Arkan, voor haar meenam uit verlaten Bosnische huizen. Iemand die haar roem te danken heeft aan de duistere jaren negentig, toen Servië een vacuüm van nationalisme was en criminaliteit werd verheerlijkt. Ze zong Arkans ‘Tijgers’ toe voordat ze naar het front gingen. Het is een tijd die veel Serviërs achter zich willen laten, maar dat is niet eenvoudig in een land waar iemand als Ceca nog zoveel populariteit geniet.

Na Arkans liquidatie in 2000 bleef de rondborstige zangeres betrokken bij zijn maffiazaakjes. In 2003 werd ze gearresteerd bij een grote politieactie naar de moord op premier Djindjic. Ceca ging om met leden van de beruchte bende ‘Zemunski Klan’, oude maatjes van Arkan en hoofdverdachten in de moordzaak. In de kelder van haar huis in de chique wijk Dedinje werd een arsenaal aan vuurwapens gevonden. In 2011 werd ze veroordeeld voor het verduisteren van 2,3 miljoen euro aan voetbaltransfergeld en wapenbezit. Ze ontliep celstraf, sloot een deal en is na acht maanden huisarrest weer op vrije voeten. 

Dit eerste concert sinds haar invrijheidstelling werd live uitgezonden op televisie. Ceca is terug en populairder dan ooit tevoren. Ik vraag me af of die honderdduizend fans zich wel realiseren wie Ceca is. ‘Geloof me, iedereen weet wat ze heeft gedaan en wie haar man was’, zegt een Servische vriendin. ‘Er heerst hier alleen een chronische vorm van geheugenverlies’.

Ceca concert 2

Balkan Stedentrips

Gepubliceerd in Het Parool, PS De Wereld. 13 april 2013

Backpackers hebben de Balkan allang ontdekt als bijzondere en goedkope reisbestemming. Maar ook voor stedentrippers begint Zuidoost Europa te lonken. Een turbulent verleden, grote culturele diversiteit en oneindige gastvrijheid; Balkansteden zijn stuk voor stuk interessante plekken om een paar dagen door te brengen. Je struikelt er nog niet over Nederlandse toeristen en er spotgoedkoop. Bovendien vlieg je er low budget naartoe. Drie Balkansteden:



Het was lange tijd een weinig populaire bestemming vanwege de burgeroorlog en de Navo-bombardementen in de jaren negentig. Maar de Servische hoofdstad is in rap tempo bezig aan een inhaalslag. Steeds meer toeristen kiezen voor de voormalige hoofdstad van Joegoslavië die bovendien een walhalla voor feestbeesten is; Belgrado werd door de Lonely Planet uitgeroepen tot uitgaanshoofdstad van Europa. Ook bij daglicht heeft de stad genoeg te bieden. Je kunt uiteraard kiezen voor een toeristische bustour, maar veel leuker én goedkoper is de tram (een ritje kost 0,50 cent). Een alternatieve manier om de stad te bekijken, die budget-reizende toeristen mondjesmaat ontdekken. Tramlijn 2 is een gewone ringlijn die onbedoeld een reis langs alle culturele en historische hoogtepunten van de stad maakt. Het leidt je langs de rivieren Sava en Donau naar Fort Kalemegdan, geschiedkundig de belangrijkste plek van de stad. Tevens een groot park en ontmoetingsplek voor verliefde stelletjes en gepensioneerde schaakspelende mannen. Een cafe middenin het Fort heeft ’s zomers het beste terras van de hele stad. Je rijdt vervolgens langs de oude klassieke wijk Dorcol met ontelbare koffietentjes en boetiekjes, door naar de Tempel van Sint Sava, de grootste orthodoxe kerk ter wereld die na 78 jaar bouwen nog steeds niet helemaal af is. Stap ook uit bij een van de pijnlijkste herinneringen van de Serviërs: De in 1999 door de Navo gebombardeerde overheidspanden die er nog bij staan alsof het gisteren gebeurde. De totaal verwoeste panden zijn door de regering tot cultureel erfgoed uitgeroepen om niemand te laten vergeten wat er is gebeurd. Een surrealistisch beeld waar Serviërs zonder op te kijken aan voorbij lopen. In de vroege avond ga je naar een traditionele kafana. Kafana’s zijn typisch Servische (eet)cafe’s, in het idyllische kunstenaarswijkje Skadarlija bijvoorbeeld. Vanaf de straat is de accordeonmuziek al te horen en eenmaal binnen word je hevig ondergedompeld in de lokale cultuur. Er is altijd live muziek, klanten zingen uit volle borst mee terwijl ze het ene na het ander glas rakija (lokale likeur) achterover slaan. Het nachtleven begint pas na middernacht, zelfs de meest doorgewinterde feestbeesten worden op de proef gesteld want reken er niet op dat je voor het ochtendgloren thuis bent. Op de ‘splavs’, feestboten langs de kade van de rivier Sava, is waar het ’s zomers gebeurt. Verschillende boten met elk een andere muziekstijl liggen op een rij. De meeste clubs zijn gratis toegankelijk en hebben geen sluitingstijd.


Exit festival, 10 – 14 juli in Novi Sad (1,5 uur van Belgrado). Populair jaarlijks popfestival in een middeleeuws fort.

-Museum van de geschiedenis van Joegoslavië en Tito’s graftombe.

-Doe een toeristische fietstour met iBike Belgrade, gerund door een enthousiaste Nederlandse in Belgrado woonachtige fietsfanaat.



Toerisme in Skopje staat nog in de kinderschoenen en dat leidt gemakkelijk tot bijzondere ontmoetingen. Voor je het weet zit je bij een Macedonische familie thuis aan de maaltijd. Macedonië heeft een woelige geschiedenis achter de rug en daar ontsnap je niet aan tijdens een wandeling door de stad. In 1963 verwoestte een grote aardbeving driekwart van de gebouwen. Omdat Macedonië onderdeel was van Joegoslavië, werd de stad daarna volgebouwd met socialistische architectuur. Maar een aantal jaar geleden besloot de regering dat het tijd was voor een nieuwe wederopbouw. Een project, ‘Skopje 2014’ genoemd, werd een complete stadsvernieuwing met nieuwe musea, barokfacades en heel veel standbeelden van helden uit de vroege geschiedenis. Eindelijk zou Skopje meer te bieden hebben aan toeristen, en dat is gelukt ook. Het dertig meter hoge standbeeld van Alexander de Grote te paard op het stadsplein is niet te missen. De vier bronzen leeuwen onderaan de monsterlijke sokkel ook niet. In de zomer spuit een fontein gekleurd water op de maat van bombastische klassieke muziek. Veel locals noemen het inmiddels een soort Disneyland, een megalomaan kitsch-project dat vooral veel geld heeft gekost. Je kunt je hele dagen vermaken met een spelletje standbeelden tellen. Vergeet ook niet de marmeren replica van de Arc de Triompf en het nepstrandje met geïmporteerde palmbomen te bezoeken. Saillant detail: een bronzen beeld van Prometheus werd onlangs onderwerp van protest door een vrouwenorganisatie; het was te naakt. Een week later had Prometheus opeens kuis een bronzen doekje voor zijn edele delen. Het meest bijzondere, maar tegelijk ook het grote pijnpunt van Skopje, is de mix van Christelijke en Islamitische cultuur. Een smeltkroes is het niet; orthodoxe Macedoniërs wonen aan de ene kant van de stad, etnisch Albanese moslims aan de andere kant. Strikt gescheiden door de rivier Vardar. Als toerist merk je weinig van spanningen. De oud Ottomaanse bazaar Carsija begint zodra je de Byzantijnse ‘Stenen brug’ uit de 15e eeuw oversteekt. Je waant je opeens in een klein Istanbul met kleine winkeltjes, koffiehuizen en oriëntaalse souvenirtentjes. Minaretten steken uit boven de lage bebouwing en verrimpelde mannetjes zitten op straat handgemaakte leren schoenen te maken. Een letterlijk hoogtepunt is het Kale Fort, alleen al vanwege het fenomenale uitzicht, strategisch gelegen op het hoogste punt van de oude stad. In de bazaar zit de prachtige oude wijnbar Vinoteka Temov, een mekka voor wijnliefhebbers. In Skopje hoef je overigens nergens bang te zijn dat je slechte wijn voorgeschoteld krijgt, wijn zit de Macedoniërs in het bloed.


-Oude treinstation, deels blijven staan na de aardbeving. Nu een monument en museum voor moderne kunst

-Het gloednieuwe museum over het lijden van het Macedonische volk met zo’n 100 wassen beelden.



‘Dat was 6000 jaar Bulgaarse geschiedenis in zes minuten’, zegt de gids van Free Sofia Tour. Ze snapt goed dat je een toerist niet te lang moet vervelen met historische feitjes. Maar als je in Sofia bent, kun je een historische context simpelweg niet wegdenken. Eerst kwamen de Traciers, toen de Romeinen, de Byzantijnen, de Ottomanen en als laatste de Sovjets. Allemaal terug te zien in het straatbeeld. Laat je niet misleiden door de lelijke Sovjetblokken die je in de buitenwijken ziet tijdens het taxi-ritje vanaf het vliegveld. Twee decennia na de val van het ijzeren gordijn is Bulgarije als lid van de Europese Unie een moderne stad die niet onderdoet voor steden in west-Europa. Sofia hoopt zelfs culturele hoofdstad van Europa in 2019 te worden. De enthousiaste gidsen van de populaire Free Sofia Tour nemen je twee uur lang mee langs de hoogtepunten van de stad. De tour is gratis, na afloop beslis je zelf of je een donatie wil geven. Sofia is één van de oudste steden van Europa en werd gesticht na de vondst van medicinale waterbronnen. Eén van die bronnen in het centrum is nog steeds voor iedereen toegankelijk. Bulgaren geloven er heilig in en staan in de rij om hun petflessen te vullen. Dat de stad trots is op haar Romeinse geschiedenis is te zien. Middeleeuwse opgravingen zijn geconserveerd en voor het publiek zichtbaar gemaakt. Loop door de poort van de Romeinse stad Serdica (zoals Sofia toen heette), waar nu een metrostation zit. Het bouwen van de metrolijn duurde 20 jaar omdat er steeds weer nieuwe Romeinse artefacten ontdekt werden. Nu is het station een klein museum. Constantijn de Grote, die Sofia stichtte noemde de stad niet voor niets ‘zijn Rome’. Vanuit het centrum heb je bij helder weer zicht op de prachtige bergtoppen van Vitosha. Met de taxi ben je binnen veertig minuten voor slechts een tientje aan de top. Dan kun je naar beneden wandelen of de kabelbaan terug naar de stad nemen. Liefhebbers van het communistische verleden moeten in het Museum voor Socialistische Kunst zijn. Bij het museum is een beeldenpark met levensgrote standbeelden uit communistische Bulgarije, met onder andere het standbeeld van Lenin, dat tot de jaren negentig in het stadscentrum stond. Sofia’s muzikale zigeuners maken de voormalige paleistuin in het hart van de stad ’s zomers tot één groot open-air cafe. Neem zoals de locals dat doen eten en drinken mee en geniet van accordeonklanken van straatmuzikanten. Sofia is bovendien één van de wifi-vriendelijkste steden van de regio. Het centrum heeft een gratis open netwerk, net als vrijwel alle cafe’s.


Free Sofia Tour. Twee keer per dag lopende stadstour, gratis.

-Cafe Haramba. Stamcafe van intellectuelen tijdens het communisme. Nog steeds het enige cafe waar geen elektriciteit wordt gebruikt. Bier drinken bij kaarslicht.

-De prachtige overdekte markt Tsentralni Sofiyski Hali, waar Bulgaren hun boodschappen doen. Van levensmiddelen, groente/fruit tot traditionele souvenirs.

Servië smult van Rudolph

Gepubliceerd in NRC Next, vrijdag 26 april 2013

Zondag brengt TV-kok Rudolph van Veen een bezoek aan Belgrado. Hij gaat zelfgebakken taarten van Servische amateurkoks beoordelen. Maar anoniem over straat zit er niet in. Iedereen kent Rudolph; hij heeft de status van een rockster in Servië. 


“Komt hij echt naar Belgrado?” Vraagt Jasna Vasilev (21) met grote ogen, alsof haar popidool zojuist een uniek concert heeft aangekondigd. “Je maakt een grap!” In een flatgebouw in een verre buitenwijk van Belgrado waar Jesna samenwoont met haar zus Jelena (25), staat de televisie standaard op 24Kitchen. De zussen kijken iedere dag naar de Nederlandse TV-kok Rudolph van Veen. “Als er een andere kok op komt, zet ik ‘m uit”, zegt Jelena resoluut. “Ik wil alleen Rudolph zien.” Jasna schrijft driftig alle ingrediënten op die Rudolph gebruikt om een chocoladetaart te bakken. Jelena kookt niet, maar is bijna geobsedeerd door de klanken van de Nederlandse taal en het excentrieke uiterlijk van de kok. “Ik hou van zijn blonde haren, en van zijn brilmonturen. Hij is een echte hipster!” roept ze uit. “En heel knap..”, voegt Jasna blozend toe.

Om de uitspraak te vergemakkelijken wordt Rudolph van Veen in Servië ‘Rudolf van Vin’ genoemd. FOX Servië haalde 24Kitchen eind 2011 binnen, niet wetend of het wel zou aanslaan. Maar Rudolph werd in korte tijd een televisiepersoonlijkheid met de status van een levende legende. “Op de Balkan hebben we inderdaad het meeste succes”, reageert Van Veen via de telefoon. “Das zo gek hè. Dan heb je opeens fans in Servië. Ik heb echt geen idee hoe dat komt”.

Toen van Veen vorig jaar voor het eerst op uitnodiging van FOX in Belgrado was, werd hij al op het vliegveld opgewacht door fans die met hem op de foto wilden. “Ik dacht: hoe wéten ze dit?” Zijn bezoek werd een nationale happening met Rudolph-look-a-likes, gillende fans en de voltallige Servische pers die ervoor uitrukte. “Ik kwam in mijn hotel aan en zelfs in de lobby stond de TV op 24Kitchen. Das toch best vreemd hoor”, aldus van Veen die zijn roem in Servië nog niet helemaal lijkt te bevatten. Inmiddels zijn er maar weinig Serviërs die Rudolph niet kennen. Als er geen voetbal is, staat zelfs in cafe’s de televisie op 24Kitchen.

“Wij Serviërs houden van lekker eten”, zegt tandarts en Rudolph-fan Veljko Drecun (38) grijnzend. “Maar traditionele Servische gerechten zijn zwaar, vet en hebben een lange bereidingstijd”. Drecun kijkt iedere dag naar zijn favoriete programma ‘De makkelijke maaltijd’ waarin Rudolph binnen een half uur een gerecht op tafel tovert. “Ik denk dat de nieuwe generatie geen zin meer heeft om dagenlang in de keuken te staan, ook in Servië.”

Het enthousiasme voor een Nederlander is opvallend. Het imago van Nederland kan in Servië wel een boost gebruiken. Veel Serviërs denken bij Nederland aan het Joegoslavië Tribunaal in Den Haag, in de ogen van velen een anti-Servisch instituut. “Dat is voor veel mensen de eerste associatie”, zegt Drecun. “Maar nu zien we ook eens een andere kant van Nederland. Iets wat eens niks te maken heeft met politiek of oorlogsmisdadigers”

Menig Serviër spreekt inmiddels een klein woordje ‘Rudolph-Nederlands’. “Knooflauk”, roept Drecun. “Dat woord ken ik. Rudolph gebruikt vaak knoflook in zijn gerechten. ‘Hiel maakelik’ zegt hij dan”. Drecun wil binnenkort een andijviestampot proberen. “Ik ben benieuwd, een heel vreemde combinatie”.

De bekende Servische actrice en TV-kokin Gorica Popovic (60) presenteert zondag samen met Van Veen een taartenbakwedstrijd in winkelcentrum Ušće. “Ik ben niet jaloers op zijn populariteit hoor”, lacht ze hartelijk. “Ik ben zelf groot fan, we kijken met de hele familie.” Popovic kan de populariteit van de blonde kok wel verklaren: “Zijn stijl is totaal nieuw voor ons, het is hier nog heel modern”. Na de oorlog in de negentig begint Servië langzaamaan uit een isolement te kruipen, legt de actrice uit. “We willen die slechte jaren graag achter ons laten en vooruit kijken. We willen weten wat er in de rest van Europa gebeurt. Het klinkt misschien gek, maar daar hoort Rudolph bij.”

De zussen Jelena en Jasna zitten ondertussen op de bank naar youtube-filmpjes van Rudolph’s vorige bezoek aan Belgrado te kijken. “Kijk nou, hij is toch knap”, gilt Jasna. “Zie je dat dan echt niet?!”

‘Servië houdt Roma tegen bij de grens’

Het Parool, zaterdag 2 maart 2013

“Alle zigeuners willen hier weg”, roept Ajrija met schorre stem. “Maakt niet uit waar naartoe, als het er maar beter is”. In een gammel huis, gemaakt van hout en golfplaat, aan de rand van Belgrado woont Ajrija Demir met haar gezin in twee provisorische kamertjes. Ajrija is een van de ruim zestigduizend mensen uit de Westelijke Balkan die de afgelopen drie jaar asiel hebben aangevraagd in de Europese Unie. Een paar keer in Duitsland en één keer in Nederland. Al haar aanvragen werden afgewezen.

Bussen vol Romazigeuners bij de grensovergang tussen Servië en Hongarije, het is geen vreemd gezicht meer. Sinds 2009 mogen burgers uit de Westelijke Balkan zonder visum naar de Schengen-zone reizen, en daar maakt vooral de Servische Roma-minderheid gretig gebruik van. Via Hongarije reizen ze door naar andere EU-landen waar ze vervolgens asiel aanvragen.

Daar lijkt nu een eind aan te komen. EU-lidstaten deden hun beklag bij de Servische regering. Het aantal valse asielaanvragen is explosief toegenomen en dat gaat ten koste van echte vluchtelingen. Als Servië dit probleem niet snel oplost, moet de EU mogelijk weer visa gaan invoeren. Om dat te voorkomen heeft de Servische regering maatregelen getroffen: extra controles bij de grens en mensen terugsturen die niet aan de voorwaarden voldoen.

Maar die maatregelen gaan te ver, zegt Marko Vasiljevic van het Servische Centrum voor Minderheden. De NGO komt op voor rechten van Roma in Servië. Hij heeft sterke aanwijzingen dat er etnisch onderscheid wordt gemaakt. Zigeuners worden uit de bus gehaald, geïntimideerd en teruggestuurd: “Het is voor Roma inmiddels moeilijker het land uit te reizen dan de EU binnen te komen”, vertelt hij vanuit het kantoor in het centrum van Belgrado. “Roma krijgen een andere behandeling dan andere Serviërs”.

Vasiljevic heeft gevallen gedocumenteerd van Roma die bedreigd werden; als ze nog eens zouden proberen de grens over te steken, zal hun paspoort worden ingenomen. “We weten van mensen die hun familie in het buitenland wilden bezoeken, en werden tegengehouden omdat ze ooit asiel hebben aangevraagd in de EU”.

Ook Human Rights Watch luidt nu de noodklok. Volgens de mensenrechtenorganisatie is er reden tot zorg. “Er is sprake van discriminatie van Servische burgers van Roma afkomst als gevolg van druk uit de Europese Unie”, aldus een woordvoerder. “Ook maken we ons zorgen om het schenden van het basisrecht om je land te kunnen verlaten”.

Dat er een probleem is, valt niet te ontkennen. Romazigeuners zijn de grootste minderheidsgroep in Servië. Er wonen naar schatting tussen de 400.000 en 500.000 Roma in het Balkanland, de meesten in illegaal opgeslagen kampen zonder elektriciteit en stromend water. Veel kinderen gaan niet naar school of komen terecht op speciale scholen. “Roma worden structureel gediscrimineerd, zijn volkomen uitgesloten van de samenleving en leven in extreme armoede”, zegt Vasiljevic. “Het is een vicieuze cirkel waar ze niet uitkomen”. Hij vind het dan ook niet gek dat veel Roma op zoek gaan naar een beter leven. “Ze vertrekken omdat ze wanhopig zijn”. Het is de Servische regering die dit probleem moet oplossen, vindt Vasiljevic. “Niet door inhumane grensterreur, maar door Roma kansen te geven in hun eigen land, door hun leefsituatie te verbeteren. Zodat ze niet gedwongen zijn hun heil elders te zoeken”.

De meeste Roma weten heel goed dat hun asielaanvraag in de meeste EU-landen niet wordt ingewilligd. Servië staat inmiddels te boek als ‘veilig land’, dus worden vrijwel alle aanvragen afgewezen. Maar zolang de procedure duurt, kunnen ze blijven. “Dat is al voldoende voor ons”, zegt Ajrija. “We worden opgevangen en krijgen wat geld”. Met het geld dat ze overhield aan haar laatste asielaanvraag in Duitsland, maakte ze afgelopen winter een dak op haar huis.

Servische zigeuners hebben hun eigen methoden ontwikkeld om de strenge grenscontroles te omzeilen. “Als een bus helemaal vol zit met Roma, is de kans groter dat je wordt terug gestuurd”, legt Ajrija uit. “Dus gaan we vooraf naar het busstation en vragen we de naamlijst op. Als er al andere Roma in de bus zitten, dan nemen we de volgende. We verspreiden ons.” Het blijft een risico. “Een kaartje naar Duitsland kost honderd euro. Als je wordt teruggestuurd, ben je dat kwijt”.

Volgens officiële berichten van de Servische overheid zijn inmiddels 5500 burgers teruggestuurd die de grens naar Hongarije wilden oversteken. Zonder voldoende financiële middelen, een reisverzekering en gegronde reden voor de reis, kan de grenspolitie burgers verbieden het land te verlaten.

De autoriteiten ontkennen dat er onderscheid wordt gemaakt tussen Roma en andere burgers. “Als ze niet aan de voorwaarden voldoen, worden ze teruggestuurd. Niet omdat ze een andere etnische achtergrond hebben”, aldus een woordvoerder van het ministerie van binnenlandse zaken.

Het is moeilijk te bewijzen dat mensen op etnische grond worden tegengehouden, erkent Vasiljevic. “De meeste Roma voldoen namelijk niet aan die voorwaarden, maar dat staat los van het feit dat er gediscrimineerd wordt”. Zijn club gaat voorlopig door met het documenteren van gevallen van discriminatie en intimidatie aan de grens. Ook Human Rights Watch laat weten de zaak te blijven monitoren.

Ajrija gaat het binnenkort toch weer proberen. Wederom naar Duitsland, waar een deel van haar familie al woont. “Als ik genoeg geld bij elkaar heb voor een busticket, dan gaan we”.


Servië woedend om vrijspraak Gotovina

In Servië is woedend gereageerd op de vrijspraak van de Kroatische generaal Ante Gotovina en politiecommandant Mladen Markac. Een paar honderd Servische nationalisten hebben zaterdag gedemonstreerd voor het presidentiële paleis in Belgrado. Na een protestmars en speeches van de plaatsvervangend leider van de Servische Radicale Partij, werd er een Kroatische vlag in brand gestoken.

Vanmorgen vertelde ik over de Servische reacties bij Goedemorgen Nederland (KRO) op Radio 1. Terugluisteren!

Gotovina en Markac waren veroordeeld voor het vermoorden en uitdrijven van etnisch Serviërs in Kroatie tijdens ‘Operatie Strom’ in 1995. Vrijdag werden ze in hoger beroep vrijgesproken vanwege gebrek aan bewijs.

President Nikolic kwam vrijdag met een statement waarin hij zei dat het Joegoslavië Tribunaal niet objectief is maar louter een ‘politiek instrument’. De vrijspraak is slecht voor de stabiliteit in de regio en het haalt oude wonden open, zei hij.

Op banners staan teksten als ‘Niemand is schuldig tot is bewezen dat hij Servier is’, wat vertolkt wat veel Serviërs denken: dat het Joegoslavië Tribunaal alleen is opgericht om Serviërs te veroordelen. Sommigen noemen het zelfs ‘Servië Tribunaal’. Met deze vrijspraak worden zij bevestigd in hun oordeel. De Kroatische vlag ging in vlammen op onder luid geroep van leuzen als ‘Vrijheid voor Seselj’, ‘Ratko Mladic!’ en ‘Stop de tirannie van Den Haag’.

De demonstratie werd georganiseerd door de Servische Radicale Partij. Een partij die bekend staat om zijn afkeer van het Joegoslavië Tribunaal en alles wat met Europa te maken heeft. Ze wapperden vlaggen met de foto van hun leider Voljislav Seselj, die al een jaren in Den Haag zit waar hij terecht staat voor oorlogsmisdaden.

Van de nationalisten was te verwachten dat ze op deze manier zouden reageren. Dat zijn de mensen die oorlogsmisdadigers als Mladic en Kardzic als helden zien. Zij zullen altijd blijven zeggen dat er een complot tegen Servië gaande is.

Maar juist ook voor Serviërs die zich distantiëren van nationalistische retoriek is de vrijspraak als een schok gekomen. Juist die mensen die het Tribunaal wel erkennen en vinden dat oorlogsmisdadigers als Mladic en Karadzic veroordeeld moeten worden, weten niet nu meer wat ze moeten geloven.

Er werd ook gedemonstreerd voor het EU-kantoor in Belgrado. Demonstranten riepen op alle banden met het Tribunaal te verbreken en te stoppen met de onderhandelingen voor toetreding tot de Europese Unie.