Vluchtelingen bivakkeren in Belgrado’s ‘Afghanenpark’

20 September 2016 – Reportage VPRO Bureau Buitenland

In het centrum van de Servische hoofdstad bivakkeren honderden vluchtelingen die geen kant op kunnen. De lokale bewoners noemen het park bij het busstation, waar grote aantallen zich ophouden, nu zelfs het ‘Afghanenpark’. Deze zomer zijn de aantallen migranten die vanuit Griekenland of Bulgarije noordwaarts langs de Balkanroute reizen, weer aanzienlijk gestegen. Maar omdat Hongarije en ook Kroatië een streng grensbeleid voeren en hekken bouwen, stranden deze mensen nu in Servië. Een reportage van correspondent Mitra Nazar.

Beluister de hele repo hier


Stuck in Serbia

15 September, 2016 – Radio report for Deutsche Welle Engelish – Inside Europe

Despite attempts to close the so called ‘Balkan route’, Serbia has seen tens of thousands of migrants passing through on their way to western Europe in the past year. Many are sleeping rough on the streets and around the bus station in the center of Belgrade. Mitra Nazar went to meet the Serbian volunteers taking care of them.

Listen to the whole report here


Chefs Test Each Other’s Balls in Serbia

It’s been another gripping year at the World Championship Testicle Cooking contest, held last weekend in the Sumadija region of central Serbia.

Mitra Nazar for BIRN

A team gears up for “World Testicle Cooking Championship 2014”. | Photo by Mitra Nazar

“Gentlemen, start your testicles!” Ljubomir Erovic stands on an improvised stage, erected in a field halfway up Mt Rudnik in central Serbia. The organiser and founder of “Mudijada”, equally known around the world in English as the “Balls Cup,” holds a microphone in one hand and a glass of rakija in other. “Let the best balls win!” he exclaims.

It’s Saturday afternoon, the sun is burning and the first bottles of rakija have been opened.

“This is a festival for men with balls,” says Erovic, a testicle-cooking expert himself. He’s wearing a T-shirt with a drawing of a chef whose own testicles are dangling in a bowl of boiling soup. “World Testicle Cooking Championship 2014,” it reads.

The unofficial World Cup has drawn growing attention from the media internationally over the years. This year’s competition was held on Mt Rudnik, near the town of Gornji Milanovac. It hosted around 20 teams from all over Serbia and two foreign teams – one from Britain, (the crew from Vice, filming a series on the festival) and one from Finland. Around a hundred visitors came to try testicle dishes and enjoy live music, including guests from Denmark, Iceland, Germany, America and Russia.

Preparing and eating testicles is an old tradition in the Balkans. In Serbia they are called “white kidneys” and Yugoslavia’s late president, Josip Broz Tito, was known as a fan. Serbia’s 19th-century king, Milos, was also fond of eating balls.

“People in Bosnia, Serbia and Bulgaria all eat testicles because it is very nutritious, it is strong food,” said Erovic, who also wrote the cookbook, “Cooking with Balls.” explains. “Poor people used to keep their animals alive and only cut off the testicles to eat,” he notes.

There is another reason why Erovic thinks all men in particular should eat testicles.

“The most important reason”, he says, whispering, “is that it is very good for the libido. When a man eats testicles, believe me, he will have a very good night with his wife.”

A foal’s testicles are the best aphrodisiac, Erovic claims. “But bull balls are fine, too.” He starts laughing as he pours another glass of rakija. “Really. You can ask my wife.”

By noon, all the competitors have set up their tents and started campfires. They’ve collected their testicles over weeks, or even months. The testicles are from bulls, rams, donkeys and horses. In previous years, there have been balls from kangaroos, sharks and ostriches.

The challenge is to make the best testicle goulash. The dishes are judged by a jury, consisting of founder Ljubomir Erovic and self-proclaimed “testicle expert” Anna Wexler, an American filmmaker who has been visiting the festival for the past seven years. Taste, color and texture are important. The testicles should also be recognisable on the plate.

Men compete to make the best testicle goulash. | Photo by Mitra Nazar

Smoke rises above the mountains from the kettles with boiling goulash in the field. Pavle Pavlovic from Kraljevo is one of the competitors. He found wild mushrooms in the woods, which he plans to use in the bull testicle goulash that he and his team are preparing. “We want to give it a special touch,” he says. “The judges will be surprised.”

It’s not an easy task to find the testicles, Pavlovic explains. “You have to ask everyone you know in the countryside to keep the balls for you. We have ten testicles for this dish. We’ve got them from our family in the village.”

Last year’s winner, Zoltan Levaji, 64, works with baby bull balls. He wears a white chef’s hat and stirs through the bowl of boiling testicles. “There is no secret”, he says. “The trick is time. You have to marinade the testicles for at least 24 hours. Then, the balls loose some liquid and they taste like chicken.”

As an experienced testicle eater, Levaji doesn’t believe it is an aphrodisiac. “That’s what they say,” he laughs. “But your libido doesn’t come from eating testicles. It comes from your brain. And it depends on the woman you are with.”

Ismo Dalhberg, from Finland, came to Serbia to cook testicles for the first time in his life. “I’ve never prepared testicles and I’ve never even eaten them,” he says, struggling to keep his campfire going. “This is something so crazy. I wanted to be a part of it.”

The balls cup seems to be a male party. There are only a few women on the festival, but one is Jovana Erovic, the founder’s daughter and the only female competitor this year. “I want to show the men that girls can do it, too”, she says, determined to win. She found two big bull balls at a local butcher and marinaded them the night before.

“I’m only a little scared for the women here”, she adds, chuckling. “These men drink and eat testicles all day. Woman should beware. They should wear a big T-shirt.”

At the end of the day, as the sun goes down behind the rolling hills, most of the chefs aren’t able to walk straight anymore. Jovana Erovic thinks this is her chance to score points in the competition. “They are all drunk now, they don’t know what they are putting in their goulash any longer.”

After cooking testicles for hours, the jury goes around to taste and observe the dishes one by one. A team called “Kod Mrsa” from Cacak wins first prize. “Eko Ibar” from Kraljevo comes in second. Third prize goes to first-timer Ismo Dalhberg from Finland.

While the special “Cooking with Balls Band” plays rock songs on the stage, Ljubomir Erovic looks around his festival, satisfied. “The rakija is very important here. Before you eat testicles, you should drink rakija. And after you eat them, too.”

The cooking competition seems to have become a side issue. “The real competition is tonight,” Erovic continues. “Tonight we will know who the real winner is. And then it is our wives who judge.”

The Sky Above Us – reportage

VPRO De Avonden op Radio 6, woensdag 9 oktober 2013

The Sky Above Us

Een Nederlandse filmmaker die zich waagt aan het thema de NAVO-Bombardementen op Belgrado in 1999. Regisseur Marinus Groothof durft het aan. Deze maand draait hij in Belgrado voor zijn nieuwe feature film genaamd ‘The Sky Above Us’. Een vervolg op de korte film met hetzelfde thema, Sunset on a Rooftop, die hij eerder maakte en waar Groothof een Gouden Kalf mee won. Hij werkt met Servische acteurs, ook zijn crew komt uit Servië. Allemaal mensen die de bombardementen van dichtbij hebben meegemaakt. Correspondent in Servië, Mitra Nazar, bezocht de set en maakte een reportage.

Beluister hier


Zomercolumn: Turbofolk

Ceca concert

Zomercolumn Het Parool, 6 juli 2013

Ze representeert de wansmaak van de Servische turbofolk, is de weduwe van een oorlogsmisdadiger en zit tot haar nek in de criminele onderwereld. Toen ik vrienden op de Balkan vertelde dat ik naar het concert van folkdiva Ceca zou gaan, had ik wel even wat uit te leggen. In mijn kringen wordt de zangeres ordinair en fout gevonden. Ze is de personificatie van Turbofolk, een muziekstijl met bijbehorend modebeeld, in de jaren negentig in Servië gebruikt voor nationalistische staatspropaganda. Toch is Ceca voor het gros van de mensen een volksheilige en haar concert de happening van het jaar. Dat wilde ik wel eens zien. 

Met open mond keek ik naar het spektakel in concertpark Usce. Ceca bracht ruim honderdduizend mensen op de been. Een paar honderd fans die zonder toegangskaart achter de hekken stonden, werden tien minuten na aanvang spontaan nog binnengelaten. Een volksfeest van ongekende proportie. Je zou bijna vergeten wie die vrouw daar op het podium in werkelijkheid is. 

Ceca werd een ster in de schaduw van Servische oorlogsmisdaden in Kroatië en Bosnië. Rijk van de juwelen die haar echtgenoot, maffiabaas en warlord Zeljko Raznatovic alias Arkan, voor haar meenam uit verlaten Bosnische huizen. Iemand die haar roem te danken heeft aan de duistere jaren negentig, toen Servië een vacuüm van nationalisme was en criminaliteit werd verheerlijkt. Ze zong Arkans ‘Tijgers’ toe voordat ze naar het front gingen. Het is een tijd die veel Serviërs achter zich willen laten, maar dat is niet eenvoudig in een land waar iemand als Ceca nog zoveel populariteit geniet.

Na Arkans liquidatie in 2000 bleef de rondborstige zangeres betrokken bij zijn maffiazaakjes. In 2003 werd ze gearresteerd bij een grote politieactie naar de moord op premier Djindjic. Ceca ging om met leden van de beruchte bende ‘Zemunski Klan’, oude maatjes van Arkan en hoofdverdachten in de moordzaak. In de kelder van haar huis in de chique wijk Dedinje werd een arsenaal aan vuurwapens gevonden. In 2011 werd ze veroordeeld voor het verduisteren van 2,3 miljoen euro aan voetbaltransfergeld en wapenbezit. Ze ontliep celstraf, sloot een deal en is na acht maanden huisarrest weer op vrije voeten. 

Dit eerste concert sinds haar invrijheidstelling werd live uitgezonden op televisie. Ceca is terug en populairder dan ooit tevoren. Ik vraag me af of die honderdduizend fans zich wel realiseren wie Ceca is. ‘Geloof me, iedereen weet wat ze heeft gedaan en wie haar man was’, zegt een Servische vriendin. ‘Er heerst hier alleen een chronische vorm van geheugenverlies’.

Ceca concert 2

Balkan Stedentrips

Gepubliceerd in Het Parool, PS De Wereld. 13 april 2013

Backpackers hebben de Balkan allang ontdekt als bijzondere en goedkope reisbestemming. Maar ook voor stedentrippers begint Zuidoost Europa te lonken. Een turbulent verleden, grote culturele diversiteit en oneindige gastvrijheid; Balkansteden zijn stuk voor stuk interessante plekken om een paar dagen door te brengen. Je struikelt er nog niet over Nederlandse toeristen en er spotgoedkoop. Bovendien vlieg je er low budget naartoe. Drie Balkansteden:



Het was lange tijd een weinig populaire bestemming vanwege de burgeroorlog en de Navo-bombardementen in de jaren negentig. Maar de Servische hoofdstad is in rap tempo bezig aan een inhaalslag. Steeds meer toeristen kiezen voor de voormalige hoofdstad van Joegoslavië die bovendien een walhalla voor feestbeesten is; Belgrado werd door de Lonely Planet uitgeroepen tot uitgaanshoofdstad van Europa. Ook bij daglicht heeft de stad genoeg te bieden. Je kunt uiteraard kiezen voor een toeristische bustour, maar veel leuker én goedkoper is de tram (een ritje kost 0,50 cent). Een alternatieve manier om de stad te bekijken, die budget-reizende toeristen mondjesmaat ontdekken. Tramlijn 2 is een gewone ringlijn die onbedoeld een reis langs alle culturele en historische hoogtepunten van de stad maakt. Het leidt je langs de rivieren Sava en Donau naar Fort Kalemegdan, geschiedkundig de belangrijkste plek van de stad. Tevens een groot park en ontmoetingsplek voor verliefde stelletjes en gepensioneerde schaakspelende mannen. Een cafe middenin het Fort heeft ’s zomers het beste terras van de hele stad. Je rijdt vervolgens langs de oude klassieke wijk Dorcol met ontelbare koffietentjes en boetiekjes, door naar de Tempel van Sint Sava, de grootste orthodoxe kerk ter wereld die na 78 jaar bouwen nog steeds niet helemaal af is. Stap ook uit bij een van de pijnlijkste herinneringen van de Serviërs: De in 1999 door de Navo gebombardeerde overheidspanden die er nog bij staan alsof het gisteren gebeurde. De totaal verwoeste panden zijn door de regering tot cultureel erfgoed uitgeroepen om niemand te laten vergeten wat er is gebeurd. Een surrealistisch beeld waar Serviërs zonder op te kijken aan voorbij lopen. In de vroege avond ga je naar een traditionele kafana. Kafana’s zijn typisch Servische (eet)cafe’s, in het idyllische kunstenaarswijkje Skadarlija bijvoorbeeld. Vanaf de straat is de accordeonmuziek al te horen en eenmaal binnen word je hevig ondergedompeld in de lokale cultuur. Er is altijd live muziek, klanten zingen uit volle borst mee terwijl ze het ene na het ander glas rakija (lokale likeur) achterover slaan. Het nachtleven begint pas na middernacht, zelfs de meest doorgewinterde feestbeesten worden op de proef gesteld want reken er niet op dat je voor het ochtendgloren thuis bent. Op de ‘splavs’, feestboten langs de kade van de rivier Sava, is waar het ’s zomers gebeurt. Verschillende boten met elk een andere muziekstijl liggen op een rij. De meeste clubs zijn gratis toegankelijk en hebben geen sluitingstijd.


Exit festival, 10 – 14 juli in Novi Sad (1,5 uur van Belgrado). Populair jaarlijks popfestival in een middeleeuws fort.

-Museum van de geschiedenis van Joegoslavië en Tito’s graftombe.

-Doe een toeristische fietstour met iBike Belgrade, gerund door een enthousiaste Nederlandse in Belgrado woonachtige fietsfanaat.



Toerisme in Skopje staat nog in de kinderschoenen en dat leidt gemakkelijk tot bijzondere ontmoetingen. Voor je het weet zit je bij een Macedonische familie thuis aan de maaltijd. Macedonië heeft een woelige geschiedenis achter de rug en daar ontsnap je niet aan tijdens een wandeling door de stad. In 1963 verwoestte een grote aardbeving driekwart van de gebouwen. Omdat Macedonië onderdeel was van Joegoslavië, werd de stad daarna volgebouwd met socialistische architectuur. Maar een aantal jaar geleden besloot de regering dat het tijd was voor een nieuwe wederopbouw. Een project, ‘Skopje 2014’ genoemd, werd een complete stadsvernieuwing met nieuwe musea, barokfacades en heel veel standbeelden van helden uit de vroege geschiedenis. Eindelijk zou Skopje meer te bieden hebben aan toeristen, en dat is gelukt ook. Het dertig meter hoge standbeeld van Alexander de Grote te paard op het stadsplein is niet te missen. De vier bronzen leeuwen onderaan de monsterlijke sokkel ook niet. In de zomer spuit een fontein gekleurd water op de maat van bombastische klassieke muziek. Veel locals noemen het inmiddels een soort Disneyland, een megalomaan kitsch-project dat vooral veel geld heeft gekost. Je kunt je hele dagen vermaken met een spelletje standbeelden tellen. Vergeet ook niet de marmeren replica van de Arc de Triompf en het nepstrandje met geïmporteerde palmbomen te bezoeken. Saillant detail: een bronzen beeld van Prometheus werd onlangs onderwerp van protest door een vrouwenorganisatie; het was te naakt. Een week later had Prometheus opeens kuis een bronzen doekje voor zijn edele delen. Het meest bijzondere, maar tegelijk ook het grote pijnpunt van Skopje, is de mix van Christelijke en Islamitische cultuur. Een smeltkroes is het niet; orthodoxe Macedoniërs wonen aan de ene kant van de stad, etnisch Albanese moslims aan de andere kant. Strikt gescheiden door de rivier Vardar. Als toerist merk je weinig van spanningen. De oud Ottomaanse bazaar Carsija begint zodra je de Byzantijnse ‘Stenen brug’ uit de 15e eeuw oversteekt. Je waant je opeens in een klein Istanbul met kleine winkeltjes, koffiehuizen en oriëntaalse souvenirtentjes. Minaretten steken uit boven de lage bebouwing en verrimpelde mannetjes zitten op straat handgemaakte leren schoenen te maken. Een letterlijk hoogtepunt is het Kale Fort, alleen al vanwege het fenomenale uitzicht, strategisch gelegen op het hoogste punt van de oude stad. In de bazaar zit de prachtige oude wijnbar Vinoteka Temov, een mekka voor wijnliefhebbers. In Skopje hoef je overigens nergens bang te zijn dat je slechte wijn voorgeschoteld krijgt, wijn zit de Macedoniërs in het bloed.


-Oude treinstation, deels blijven staan na de aardbeving. Nu een monument en museum voor moderne kunst

-Het gloednieuwe museum over het lijden van het Macedonische volk met zo’n 100 wassen beelden.



‘Dat was 6000 jaar Bulgaarse geschiedenis in zes minuten’, zegt de gids van Free Sofia Tour. Ze snapt goed dat je een toerist niet te lang moet vervelen met historische feitjes. Maar als je in Sofia bent, kun je een historische context simpelweg niet wegdenken. Eerst kwamen de Traciers, toen de Romeinen, de Byzantijnen, de Ottomanen en als laatste de Sovjets. Allemaal terug te zien in het straatbeeld. Laat je niet misleiden door de lelijke Sovjetblokken die je in de buitenwijken ziet tijdens het taxi-ritje vanaf het vliegveld. Twee decennia na de val van het ijzeren gordijn is Bulgarije als lid van de Europese Unie een moderne stad die niet onderdoet voor steden in west-Europa. Sofia hoopt zelfs culturele hoofdstad van Europa in 2019 te worden. De enthousiaste gidsen van de populaire Free Sofia Tour nemen je twee uur lang mee langs de hoogtepunten van de stad. De tour is gratis, na afloop beslis je zelf of je een donatie wil geven. Sofia is één van de oudste steden van Europa en werd gesticht na de vondst van medicinale waterbronnen. Eén van die bronnen in het centrum is nog steeds voor iedereen toegankelijk. Bulgaren geloven er heilig in en staan in de rij om hun petflessen te vullen. Dat de stad trots is op haar Romeinse geschiedenis is te zien. Middeleeuwse opgravingen zijn geconserveerd en voor het publiek zichtbaar gemaakt. Loop door de poort van de Romeinse stad Serdica (zoals Sofia toen heette), waar nu een metrostation zit. Het bouwen van de metrolijn duurde 20 jaar omdat er steeds weer nieuwe Romeinse artefacten ontdekt werden. Nu is het station een klein museum. Constantijn de Grote, die Sofia stichtte noemde de stad niet voor niets ‘zijn Rome’. Vanuit het centrum heb je bij helder weer zicht op de prachtige bergtoppen van Vitosha. Met de taxi ben je binnen veertig minuten voor slechts een tientje aan de top. Dan kun je naar beneden wandelen of de kabelbaan terug naar de stad nemen. Liefhebbers van het communistische verleden moeten in het Museum voor Socialistische Kunst zijn. Bij het museum is een beeldenpark met levensgrote standbeelden uit communistische Bulgarije, met onder andere het standbeeld van Lenin, dat tot de jaren negentig in het stadscentrum stond. Sofia’s muzikale zigeuners maken de voormalige paleistuin in het hart van de stad ’s zomers tot één groot open-air cafe. Neem zoals de locals dat doen eten en drinken mee en geniet van accordeonklanken van straatmuzikanten. Sofia is bovendien één van de wifi-vriendelijkste steden van de regio. Het centrum heeft een gratis open netwerk, net als vrijwel alle cafe’s.


Free Sofia Tour. Twee keer per dag lopende stadstour, gratis.

-Cafe Haramba. Stamcafe van intellectuelen tijdens het communisme. Nog steeds het enige cafe waar geen elektriciteit wordt gebruikt. Bier drinken bij kaarslicht.

-De prachtige overdekte markt Tsentralni Sofiyski Hali, waar Bulgaren hun boodschappen doen. Van levensmiddelen, groente/fruit tot traditionele souvenirs.