Verkiezingen Oekraïne: Exit Oranje

De eerste presidentsverkiezingen in Oekraïne sinds de Oranjerevolutie in 2004. Het is er één van tegenstrijdigheden. Maar dat zijn we wel gewend van post-Sovjetlanden. Toch is dit moeilijk uit te leggen: De man die vijf jaar geleden verkiezingsfraude pleegde, uitgekotst werd, verloor, een revolutie ontketende en met hoofd omlaag afdroop, lijkt nu de nieuwe president van Oekraine te gaan worden. Yanukovich, het vriendje van Poetin. Welkom in Oekraïne!

Presidentskandidaat Yanukovich speecht op verkiezingsavond in Kiev na winst eerste ronde.

Na de eerste exitpolls blijkt Yanukovich de winnaar van de eerste ronde van de verkiezingen met 31,5 procent. Rivaal Joelia Timosjenko (voormalig Oranje-vrouwe aka Ukrain’s Iron lady) volgt met 27,2 procent. Dat betekent dus dat Timosjenko nog goed meedoet in de tweede ronde. De andere 16 kandidaten zijn behang geworden, de strijd gaat tussen deze twee.

Vanuit het ‘Oranje-kamp’ wordt al gezegd dat ‘Moskou deze verkiezingen heeft gewonnen’. Het wordt niet onder stoelen of banken gestoken dat Yanukovich in zijn campagne werd gesteund door het Kremlin. Financieel door Russische oligarchen.

De pro-Rus Yanukovich werd dus in 2004 van de troon gesmeten door de revolutie, maar bewijst nu dat ernstig geschaad vertrouwen teruggewonnen kan worden. Althans door de mensen die op hem stemden. Kan dat? Ja, dat kan.

Maar of het werkelijk om vertrouwen gaat? “Eigenlijk vertrouwt nog steeds niemand hem, maar hij is het beste alternatief voor wat we nu hebben”, zegt televisieproducer Andrej die in 2004 ook actief was in de Oranjerevolutie. Andrej is dit keer niet gaan stemmen. Want voor hem is iedereen die politiek bedrijft niet te vertrouwen. Hij begrijpt echter wel dat de Yanukovich deze verkiezingen waarschijnlijk zal gaan winnen. “Oranje heeft gefaald, mensen willen iets anders.”

Zijn mening is vrij tekenend voor de plek waar de ‘kinderen van de revolutie’ nu staan. Ook mijn vriendin Marina (waar mijn bed dezer dagen staat) is niet naar de stembus gegaan. In 2004 was er energie vanuit het volk om dingen te veranderen, meent ze. Maar na vijf jaar blijkt dat niet mogelijk te zijn. “Alles draait om geld en oligarchen die kandidaten steunen. Alle politici zijn bezig met hun eigen machtspositie.” Ze heeft er helemaal genoeg van. Niemand van mijn contacten in Oekraïne, en ook hun vrienden en kennissen, heeft gebruik gemaakt van zijn/haar stemrecht. Zelfs door in cafétjes en op straat rond te vragen, kreeg ik nergens een stemmer te pakken. Hoewel. Een barmeisje vertelde dat haar moeder op Yanukovich heeft gestemd, want die man heeft charisma. En goede banden met Rusland en daar gaat het goed. Beter dan hier. Toch hebben genoeg mensen gestemd om deze verkiezingen rechtsgeldig te maken (50 procent +).

Ook heerst met terugwerkende kracht een deceptie over diezelfde Oranjerevolutie. Het was een geslaagde PR-stunt. Mensen werden betaald om dagen op het plein te demonstreren en veel anderen mee te nemen. Andrej verwacht zelfs dat het protestmiddel ook deze verkiezingen weer zal worden gebruikt. Door Timosjenko, als ze dreigt te verliezen in de tweede ronde en kan hardmaken dat er fraude is gepleegd. Maar of die ‘energie’, waar Marina het over had, nog bestaat onder deze Oekraïense generatie, is de vraag.

Bovendien is Timosjenko, net als de rest, een ‘oud gezicht’ met veel bagage uit het verleden. In het huidige kabinet is ze premier. Volgens Yanukovich een paniekzaaier eerste klas. De afgelopen maanden probeerde ze nog krampachtig daadkracht te tonen met overdreven maatregelen tegen de Mexicaanse griep. Scholen werden gesloten, mondkapjes verplicht op straat. Maar behalve dat komt Timosjenko uit de Oranje-vijver. Arm in arm met Yushchenko ontving ze de overwinning van de Oranjerevolutie. Dat ze daarna met ruzie uit elkaar gingen is een detail voor velen.

Presidentskandidaat Timosjenko gaat strijd aan met Yanukovich in tweede ronde verkiezingen

De laatste vijf jaar hebben uitgewezen dat Oekraïne niet kan en wil overleven zonder Rusland. De wil was er wel. Heel even. Vijf jaar geleden. Oekraïne werd in 1991 op papier al onafhankelijk toen de Sovjet-Unie uit elkaar klapte. Maar in 2004 leek het woord onafhankelijkheid pas echt betekenis te krijgen. Alle ogen waren gericht op de nieuwe president Yushchenko die de Oekraïners wel naar het westen zou begeleiden.

De hele wereld keek toe. Wij in het westen waren blij voor de mensen in Oekraïne. Nu is een revolutie iets wat wij niet kennen. Dus enige romantiek maakte ook van ons deel uit. Er was eindelijk ‘vrijheid’ voor die ‘onderdrukte mensen’ uit het voormalige Sovjet-Unie om nader tot het westen te komen. Misschien in de toekomst zelfs bij Europa te horen.

Maar na die Oranjerevolutie is Oekraïne dus op weg weer terug te keren in de schoot van Rusland. Pro-west met Yushchenko heeft het niet waargemaakt. Van zijn beloften stabiliteit te brengen en corruptie te bestrijden is niets terecht gekomen. De huidige president was deze verkiezingen overigens goed voor 6 procent van de stemmen.

Oekraïne heeft met Yushchenko gepoogd zónder Rusland te kunnen. Na vijf jaar worstelen mag gezegd worden dat hem dat niet is gelukt. Yushchenko heeft verloren. En de Oranjerevolutie gaat de geschiedenisboeken in als een gefaalde poging tot. Oekraïne kan niet zonder Rusland. Niet alleen als je kijkt naar gasissues, maar vooral ook omdat haar inwoners nog niet klaar zijn om de navelstreng door te knippen.

Vijf jaar na de revolutie ben ik in Kiev. Wat graag had ik daar in 2004 willen zijn. Op dat plein. Om het te zien gebeuren. Door veel te reizen door voormalig Sovjet-landen word je vanzelf duidelijk hoe moeilijk die overgang is. Eerst onderdeel te zijn van een totalitair Sovjetregime. Losgelaten te worden. ‘Tussenlanden’ te worden tussen de machtsblokken Rusland en het Westen. Geacht te worden opnieuw te beginnen. Als land, een identiteit opbouwen. De erfenis van decennia Russische invloed is niet makkelijk weg te denken. Er wordt aan je getrokken van twee kanten. Taal, cultuur, geschiedenis. Allemaal facetten die voor de huidige generatie nog altijd binnen de voormalige landsgrenzen liggen.

Een mailwisseling met Olena maakt het huidige Oekraïne opeens wat beter te begrijpen. Mensen hebben te veel verwacht van de Oranjerevolutie, zegt ze. “In 2004 was Yushchenko de enige optie voor een echt Oekraïne, los van Rusland. Slimme mensen wisten toen al dat hij geen fantastische leider was. Hij heeft gedaan wat hij kon. Niet meer, niet minder.” De gemiddelde Oekraïner is dus ongeduldig, schrijft ze. “Oekraïne is pas 19 jaar oud. Een democratie opbouwen na 70 jaar totalitarisme is niet in een paar minuten gedaan.” Ook niet in vijf jaar, zo blijkt. Voornaamste reden daarvoor is dat de meeste mensen in hoge posities nog ‘made in USSR’ zijn. Het wachten is dus op een nieuwe generatie.

Dat gezegd hebbende, is het allemaal nog afwachten in Oekraïne. Op 7 februari is de tweede ronde van de verkiezingen die gaat tussen Timosjenko en Yanukovich. Beiden dragen de band met Rusland een warm hart toe. Beiden zeggen overigens ook dat ze uiteindelijk een EU-lidmaatschap nastreven. Kan dat samen? We gaan het zien.

Russische vloot: Vergane glorie?

De Russische Zwarte Zee vloot in de haven van Sevastopol, Oekraine

De Russische Zwarte Zee vloot in de haven van Sevastopol, Oekraine

Op advies van Anton ga ik naar de haven waar veerboten naar diverse locaties in de baai van Sevastopol varen. Het zijn locale veerdiensten, die vooral het woon-werkvervoer regelen. Maar wil je een beeld krijgen van de Russische Zwarte Zee vloot die in Sevastopol baai ligt, kun je het beste de veerboot naar ‘Inkerman’ nemen, een industrieplaatsje in het noord-oosten van de baai. Dan kom je er langs. Dat wist Anton me te vertellen nadat ik heb de hemd van het lijf vroeg over de marinevloot van de Russen die Sevastopol zo kenmerkt.

Lees verder

‘Rusland is weer ‘in”

Russisch paspoort omhulsels te koop op de markt in Sevastopol

'Russisch paspoort' te koop op de markt in Sevastopol

Op de markt tegenover de bushalte waar ik iedere dag uitstap om naar de Russische les te gaan, kun je Russische paspoorten kopen. Geen echte, slechts het omhulsel met daarop de tekst ‘Russisch paspoort’ in het Russisch. Stop je Oekraïense paspoort erin en het is net echt. Leuk voor toeristen. Meer dan 60 procent van de inwoners van havenstad Sevastopol heeft namelijk al zo’n ding. Een echte.

Toen de Sovjet Unie uiteen viel en Oekraïne onafhankelijk werd in 1991, was het plan dat burgers van het nieuwe land hun rode paspoort massaal kwamen inwisselen voor een blauw-witte. Dat gebeurde niet massaal, althans niet in het Oosten en het Zuiden van Oekraïne. Veel mensen behielden hun Russische paspoort. Simpelweg omdat ze zich meer Russisch dan Oekraïens voelen.

Zo is dat ook voor Marina, een jonge lerares Engels, geboren en getogen in Sevastopol. Sinds haar geboorte heeft Marina een Sovjet paspoort, net als haar ouders. Haar nu Russische paspoort heeft veel waarde, legt ze uit. In het Oekraïne van vandaag is het een zootje, de regering is corrupt en economisch gaat het slecht. Nee, dan kun je beter bij Rusland horen. Dat is tenminste een groot en stabiel land.

Lees verder