In Bosnië wordt in burgerfora een nieuwe democratie gesmeed

Gepubliceerd bij De Correspondent, 26 februari 2014

Eén dag stond Sarajevo in brand toen burgers zich fysiek tegen hun machthebbers keerden. Maar nu laten Bosniërs hun leiders zien wat democratie is: in burgerfora wordt door duizenden mensen het fundament voor een nieuwe toekomst gelegd. Gastcorrespondent Mitra Nazar doet vanuit Bosnië verslag van wat misschien wel het begin van een Bosnische Lente kan zijn.

Lees het hele artikel hier

Bucharest’s forgotten streetkids turn to sewage canals

Deutsche Welle – World in Progress, 25 december 2013

After the revolution, many of the so-called ‘Ceausescu children’ escaped from Romania’s neglected orphanages and ended up on the streets. More than two decades later, some 6,000 homeless people live in the city’s sewage and heating canals, many of them children. Not much seems to have changed for those forgotten by the authorities.

Would-be Mayor Challenges Kosovo’s Deep Divide

Balkan Insight, 1 november 2013

Adrijana Hodzic discusses her difficult mission to bring change to divided Mitrovica in the historic local elections.

By Mitra Nazar

IMG_0242

Adrijana Hodzic, who is running as an independent mayoral candidate in Serb-run northern Mitrovica in this Sunday’s local elections, doesn’t much like it when people ask about her ethnic background.

She could be what the turbulent and divided city of Mitrovica needs on the slow road to reconciliation – a middle option who understands the needs of both communities. “I am a local patriot. I take no side, only the side of the citizens,” she says.

Her chances of getting elected mayor of the Serb-run, northern half of Mitrovica on Sunday are slim. Violence, threats and nationalistic rhetoric make her mission difficult. It is still unpopular to support someone who thinks it would be a good idea to work with the Albanian-run, southern half of the city.

“People are afraid, confused and pressured,” the 38-year-old explains.

The atmosphere in the Serbian northern part of town is especially grim and tense in the run-up to the elections, following a wave of bomb blasts and threats addressed to mayoral candidates.

An explosion in front of Hodzic’s apartment set alight her neighbour’s car. A bomb went off near the home of one of her employees. A while ago, a masked man shot at another employee in front of a restaurant. Police blamed the attacks on hardliners opposed to Serbs taking part in Kosovo-wide elections. Nobody has been arrested.

Despite the threats, Hodzic remains optimistic about the polls as a whole. She thinks a turnout of 15 per cent in the north of Kosovo is possible. That sounds low, but considering that almost all Serbs in Kosovo used to boycott elections organized by the Pristina government, 15 per cent would be a major advance.

“I try to explain that the process is moving forward, with or without us,” Hodzic says, talking about the process of normalizing relations between Serbia and Kosovo, agreed in April under European Union brokerage.

“On a local level, we should now try to be an adequate partner for both Belgrade and Pristina. Otherwise, we’ll be left without any support,” she says.

IMG_0244

Hodzic’s campaign office is located in Bosniak Mahala, the multi-ethnic area of northern Mitrovica. Her team has printed election posters in both Latin and Cyrillic script, using both Serbian and Albanian. They aim to show that she is a rare neutral candidate, open to cooperation with all ethnic communities.

Instead, her campaign focuses on local issues. “We have to improve education and health. We need more support for pensioners and people in need. Better safety in the streets. We need a sports centre and a cultural centre,” Hodzic says, reeling off a list of must-dos.

“For 14 years nothing has happened, which is why we have social problems with drug and alcohol addiction,” she adds.

She faces strong opposition from two quarters in the Serbian community. This time round, the Serbian government wants Serbs in Kosovo to vote, but only for its own handpicked “Srpska” candidates list.

At the same time, boycotters urge Serbs not to take part in any elections organized by the ethnic Albanian-led government of Kosovo. They see any elections organized by a government that Serbia does not recognize as illegal.

Last week, their supporters went around town tearing down any election posters they found. Hodzic understands Serbian concerns about the elections, and their fears that Serbia may eventually recognise Kosovo, but is very clear: “This is not the moment to talk about Kosovo’s status. These elections should be about the quality of life in Mitrovica,” she says.

“We need to integrate into the Kosovo system now. I’m saying integration, not assimilation,” she adds.

In the light of the historic Belgrade-Pristina deal in April, and as both countries bid for EU accession, she believes borders are becoming a less crucial issue. “When we all join the EU, borders won’t be important any more,” she predicts.

Her slogan, “When, if not now?” refers to the fact that the two governments are finally talking to each other, she explains. “The whole world is trying to help find a sustainable solution in the north. I think the moment is now. If not, I’m asking people, when?”

The presence in northern Mitrovica of powerful criminal groups deeply concerns her. “The criminals feel like kings of the city. They have a profitable business and want to keep the status quo,” she says.

Because of that, people fear to speak their minds and consider voting in the local elections. Hodzic says she has met citizens who feared to talk to her on the street, but instead invited her to their homes. “They don’t feel safe because everybody knows those thugs are not joking,” she says. “Nobody wants to be collateral damage.”

But in their homes, she adds, she had open discussions. “They tell me they want change. But they keep a low profile, because that kind of a life is still not very much supported,” she says.

At the moment, it would take a miracle for Albanians and Serbs to start living together again in the city. Hodzic is one of the few people who dreams of that day coming. She already runs the Mitrovica North Administration Office, established by the Kosovo government three years ago.

When her office distributes firewood in winter, people from all ethnic groups stand in line together. As mayor, Hodzic would slowly start working together with the Albanian south of the city to set up mixed public services. “Imagine a city-wide sanitation service. People could apply for jobs there on one condition: it has to be a multi-ethnic team,” she says, eyes sparkling. “That would work.”

Sunday’s elections are the ultimate test for the historic Belgrade-Pristina deal, Hodzic concludes. “This is our chance, when all the world is watching. At the end of the day we are on a mission, all of us,” she says.

 

“Roemenen zijn gastvrijer dan wij zijn”

Gepubliceerd in: PS Het Parool op 9 november 2013

Nederlandse arbeidsmigranten wel welkom in Roemenie

Nederland bereid zich voor op 1 januari 2014, als de grenzen opengaan voor Roemeense en Bulgaarse werknemers. Geert Wilders demonstreerde in september bij de Roemeense ambassade, hij waarschuwde voor hordes Roemenen, criminaliteit en het inpikken van banen. Roemenen zijn wat hem betreft niet welkom in Nederland.

Andersom zijn Nederlandse arbeidsmigranten wel van harte welkom in Roemenie.

Niemand weet precies hoeveel het er zijn, want als Europeaan hoef je je niet te registreren in Roemenie, wat tot 1 januari 2014 andersom wel geldt voor Roemenen in Nederland. Volgens de Nederlandse ambassade in Boekarest zijn er naar schatting tussen de 2000 en 3000 Nederlandse arbeidsmigranten in Roemenie.

In 1990 kwam Jaap Veldjesgraaf voor het eerst in Roemenie. Af en aan werkte en woonde hij er, maar de laatste tien jaar heeft hij zich er permanent gevestigd. Het softwarebedrijf dat hij in 1992 oprichtte, verkocht hij. Nu runt Veldjesgraaf een schapenboerderij in Campenesti, een klein dorp vlakbij de stad Cluj Napoca. Hij houdt 1200 schapen, wekt energie op met zonnepanelen en windmolens en geniet er van het leven.

“Het was destijds een totaal andere cultuur”, vertelt hij terwijl hij over zijn landgoed tuurt. “Er is veel minder stress, het leven is relexter en relaties zijn hechter”. Als mens voelt hij zich in Roemenie veel beter op zijn plek. Hij streek er destijds neer omdat in Roemenie goede programmeurs te vinden waren. In het begin had hij geen concurrentie, nu zijn er honderden Nederlandse outsourcingsbedrijven.

“Hier voel ik me vrij. Het landschap is prachtig. En de vrouwen.”, verzucht hij. “Een vrouw is hier veel vrouwelijker dan in Nederland.”

Veldjesgraaf heeft zijn handen vol aan zijn nieuwe boerenbedrijf. “Ik ben geen boer”, zegt hij meteen. “Maar ben wel op het platteland geboren”. Personeel met expertise huurt hij in, maar daarmee stuit hij wel meteen op een probleem. “Roemenie loopt leeg”, zegt hij. Alle goede Roemeense krachten trekken naar west-Europa waar ze meer kunnen verdienen. Een probleem waar Roemenie de komende jaren tegenaan gaat lopen, stelt hij: “Ze moeten hier nu als de sodemieter gastarbeiders uit Azie gaan halen.”

Veldjesgraaf volgt de Roemenendiscussie in Nederland op afstand. “Het leeft hier wel”, zegt hij. “Men ziet in dat ze er niet best voor staan. Men schaamt zich ervoor Roemeen te zijn. Maar het merendeel steelt of skimt natuurlijk niet.”

Als buitenlander wordt hij goed ontvangen. “Roemenen zijn gastvrijer dan wij zijn”, verklaart Veldjesgraaf. “De Nederlander is zuiniger. Je krijg een koekje, dan gaat de koektrommel dicht. De Roemeen zegt: neem ze allemaal, dan zien we morgen wel weer.”

Bovenal geniet hij van het land. “Ik hou van het ongeorganiseerde hier. In Nederland is alles al af. Hier is altijd nog wel iets te doen.”

Eric van den Abbeelen werkte in Nederland als inkoper voor een schoenenimporteur, maar greep de kans een nieuw leven op te bouwen in Roemenie. Nu woont hij al bijna veertien jaar in Cluj Napoca, hij ontmoette er zijn vrouw en stichtte een gezin.

“Ik zat vast, was het beu in Nederland, er moest wat gebeuren”, vertelt Van den Abbeelen. “Ik was alleenstaand, kon gaan waar ik wilde.” Hij overtuigde zijn baas dat er wat te doen was in Roemenie, pakte zijn spullen in en vertrok. In eerste instantie voor twee jaar. “Ik dacht, dit is mijn kans. Hier kan ik jaren blijven zitten.”

Inmiddels werkt hij voor een internationaal outsourcingsbedrijf. “Ik zag het destijds al aankomen dat veel administratieve taken van bedrijven naar goedkopere landen zouden gaan. De salarissen zijn hier lager en Roemenen spreken veel talen.”

Hij voelt zich welkom in Roemenie, maar er is ook scepsis. “De eerste jaren merkte ik dat sommige Roemenen niet blij waren met buitenlanders die komen profiteren van lage lonen. Of ze denken dat je hun vrouwen komt stelen”, lacht de man die een Roemeense vrouw trouwde. “Ja, Roemeense vrouwen zijn bizar mooi, en met ons westerse geld trekt dat wel aan. Dus ik kan het me wel indenken.”

Van Abbeelen houdt vooral van de Roemeense gastvrijheid. “Je komt bij mensen thuis die amper geld hebben, dan staat de tafel toch vol eten. In het begin voelde ik me schuldig. Maar ze willen met je delen omdat je een gast bent.” En het weer: “De zomers zijn langer en warmer dan in Nederland.”

Het beeld over Roemenie in Nederland is vertroebeld, merkt hij als hij zo nu en dan hij in Nederland komt. “Mijn moeder vraagt me: Is het echt zo erg daar?” Onterecht en jammer, vindt hij: “Je moet je bijna verdedigen als je vertelt dat je in Roemenie woont.”

Marien Kroon verhuisde in 2000 met zijn gezin naar Roemenie. Zijn kinderen zijn inmiddels meer Roemeens dan Nederlands. Hij runt samen met zijn vrouw een naschoolse opvang voor Romakinderen.

“Het lijkt wel of er een hetze is tegen alles wat Roemeens is.” Niet goed wordt Kroon van Nederlandse krantenkoppen met de term ‘de Roemenen’. Kroon wil mensen juist vertellen dat Roemenie meer is dan criminaliteit en armoede. “Het is een heel mooi land. Het stereotype beeld van paard en wagen is er heus nog wel op het platteland, maar we hebben ook gewoon internet”, lacht hij.

Dat er problemen zijn ontkent Kroon niet, vooral in de Romagemeenschap waar hij door zijn werk veel van weet. “Je hoort alleen over problemen die de Roma veroorzaken. Niemand zegt: laten we eens kijken hoe we dat kunnen veranderen.” Met zijn organisatie Charis stimuleert hij kinderen op jonge leeftijd naar school te gaan, want ruim zestig procent maakt de basisschool niet af. “Kinderen leven hier op de vuilnisbelt, We kijken met z’n allen de andere kant op”, zegt hij emotioneel. “Dat maakt me echt boos.”

Toen het gezin besloot te verhuizen hadden ze een goed leven in Waddinxveen. “Maar we dachten: is dit nou het leven? Wel erg saai.” Kroon is van Roemenie gaan houden. Hij spreekt inmiddels een goed woordje Roemeens, maar echt ingeburgerd? “Je blijft altijd een Nederlander. Je past je aan, maar je neemt je eigen cultuur met je mee.” Als hij twee weken op vakantie in Nederland is, mist hij Roemenie. “Weet je”, zegt hij. “In Nederland pas ik er niet meer in. Maar in Roemenie pas ik ook niet helemaal in het plaatje.”

Menno en Annet Straver wilden hun leven omgooien, dus trokken ze vijf jaar geleden met twee jonge kinderen oostwaarts. In Roemenie vonden ze een nieuw avontuur. Menno werkt er als handelsagent voor Nederlandse bedrijven, Annet zorgt voor de kinderen en geeft Nederlandse les.

“Mensen hier zijn verbaasd”, zegt Annet. “Ze zeggen: ‘Wat kom je hier in hemelsnaam doen?’ De meeste Roemenen proberen juist weg te komen.” Het gezin Straver is altijd al avontuurlijk ingesteld. Toen ze nog geen kinderen hadden reisden ze de wereld over. Nu kreeg Menno de kans voor zijn werkgever in Roemenie aan de slag te gaan. Ze bedachten zich geen moment. “Wij hadden ook vooroordelen voordat we verhuisden. Een oost-Europees land, vierkante betonblokken, communisme”, zegt Menno. “Maar toen we hier kwamen zagen we al snel dat het een land in ontwikkeling is.” Annet: “We waren verbaasd dat de stad bezaaid is met leuke fleurige speeltuintjes.”

Hun kinderen van zeven en drie gaan naar een Roemeense school. “Ik vind het belangrijk dat ze al jong beseffen dat de wereld groter is. Dat mensen verschillende talen spreken en andere gewoonten hebben”, zegt Annet. “Onze kinderen krijgen van twee culturen leuke dingen mee: Sinterklaas, maar ook het orthodoxe pasen dat hier groot is.”

Ze kunnen het Roemenen niet kwalijk nemen dat ze nieuwe kansen zien in Nederland. “Wat je in Nederland in een maand verdient, kunnen ze hier gewoon drie maanden van leven.” De discussie over integratie en inburgering in Nederland heeft ze wel doen denken over hun eigen integratie in de Roemeense samenleving. “Ik vind dat ik te weinig Roemeens spreek”, zegt Menno. “Ik kan me wel redden, maar zakelijk ga ik toch vaak over in het Engels.” Annet: “In Nederland gaat het vaak over inburgering. Ik zal maar eerlijk bekennen: onze inburgering kan beter.”

====

Nieuwe burgemeester legt bouw Skopje 2014 stil

Bureau Buitenland, VPRO. 9 juni 2013

IMG_7874

Standbeelden, fonteinen, overheidspanden en gevels. Skopje, de hoofdstad van Macedonië, is al drie jaar in de ban van het historisch stadsvernieuwingsproject Skopje 2014. Kosten: meer dan 200 miljoen euro. Er is vanaf de start al veel weerstand tegen de complete make-over van de stad. Veel mensen vinden het geldverspilling. Vorige maand werd de bouw opeens stilgelegd door de nieuwe burgemeester Andrej Zernovski. Correspondent Mitra Nazar sprak met hem, een fel tegenstander van het project.

Beluister de reportage hier

TV-kok Rudolph ster in Servië

Gepubliceerd in Brabants Dagblad, maandag 29 april 2013

TV-kok Rudolph van Veen is zo populair in Servië dat hij er niet anoniem over straat kan. Afgelopen weekend bracht hij een bezoek aan Belgrado waar hij werd onthaald als een rockster.

IMG_7654

Flitsende camera’s en gillende tienermeisjes. Het lijkt alsof er een popconcert gaande is in winkelcentrum Ušće in Belgrado. Maar het is geen Servische rockster die daar op het podium staat, het is de Tilburgse TV-kok Rudolph van Veen die op zondagmiddag een taartenbakwedstrijd presenteert.

Verbaasd over de enorme opkomst loopt Van Veen, begeleid door vier man beveiliging, door het winkelcentrum. “Dit zijn wel heel veel mensen ja”, zegt hij enigszins overrompeld. “Zo heb ik het in Nederland nog niet gezien”. Er zijn naar schatting vijfhonderd fans op het evenement afgekomen. Om de haverklap spreken fans hem aan. Iedereen krijgt een handtekening, de chefkok slaat niemand over. Het zijn kinderen, huisvrouwen, tieners, zelfs stoere mannen die een glimp proberen op te vangen van hun idool.

In Servië wordt de TV-kok voor het gemak ‘Rudolf van Vin’ genoemd. FOX Servië haalde zijn themakanaal 24Kitchen eind 2011 binnen, niet wetend of het wel zou aanslaan. Maar binnen korte tijd werd Rudolph een televisiepersoonlijkheid met de status van een rockster. Er zijn inmiddels maar weinig Serviërs die hem niet kennen. Zelfs in cafe’s staat de televisie afgestemd op de kookzender met Rudolph van Veen in de hoofdrol.

IMG_7645

Zijn plotselinge populariteit in Servië valt moeilijk te verklaren. Het is een combinatie van het opvallende uiterlijk van de chefkok en een kookstijl die de Serviërs nog niet kenden. “Traditionele Servische gerechten zijn zwaar, vet en hebben een lange bereidingstijd”, zegt Veljko Drecun, liefhebber van het programma ‘De makkelijke maaltijd’ waarin Van Veen binnen een half uur een gerecht op tafel tovert. “Dit is nieuw voor ons. En hij is gewoon een hele goede kok”.

Het hele weekend rent de chefkok van hot naar her in Belgrado. Zaterdag was hij speciale gast op een heuse Rudolph fan-ochtend, ’s middags maakte hij koninginnesoep voor genodigden op de Nederlandse ambassade. Tussendoor staat hij de voltallige Servische pers te woord en deelt hij handtekeningen uit. “Het is grappig om te zien dat zelfs grote stoere mannen om een handtekening vragen”, aldus Van Veen, die zijn roem in het Balkanland nog niet helemaal lijkt te bevatten. “Weet je, het gaat allemaal om het koken. Het draait niet om mij, het is geen rockconcert”.

Maar daar denken de Servische fans anders over. “Rudolph is een ster in Servië”, zegt Katarina Bijelanovic, die met haar twee nichtjes vooraan het podium staat. “Al mijn vrienden kijken naar zijn shows. Waarom? Hij heeft charisma, ziet er hip uit en hij is oprecht vriendelijk”. Ook haar nichtje Nadja (7) is fan. “Ik hou van Rudolph”, zegt ze opgelaten nadat ze met hem op de foto is gegaan.

IMG_7557

Het zijn vooral vrouwen die smelten als Van Veen het podium op komt. Milena Popovic (30) houdt met trillende handen haar digitale camera in de lucht. Het is te druk om dichterbij te komen. Popovic vindt zijn kookkunsten een verademing naast de traditionele Servische kookprogramma’s: “Ik kan bijna alles maken. Het is overzichtelijk, hij legt alle stappen helder uit.”

Terwijl vijf genomineerde amateurbakkers bezig zijn met het decoreren van een chocoladetaart, pakt Van Veen de microfoon: “Belgrado is een van de vriendelijkste steden waar ik ooit ben geweest!”, roept hij de menigte toe. Het publiek applaudisseert en juicht. “Dit is zo spannend!”, zegt Milena Popovic terwijl ze een foto probeert te maken. “Hij ziet er in het echt precies zo uit als op TV!”.

IMG_7545

IMG_7534

Kroatië-Servië: De wedstrijd van het decennium

Flag-Pins-Serbia-CroatiaVrijdag 22 maart 2013. Een datum die al maanden in de agenda’s van vele Kroaten en Serviërs stond genoteerd. Ook in die van de autoriteiten en veiligheidsdiensten. Want de WK-kwalificatiewedstrijd tussen Kroatië en Servië is niet alleen een historische wedstrijd (de eerste keer dat de naties als onafhankelijke landen tegen elkaar uitkomen), maar ook één met een hoog risico. Zowel in Zagreb als in Belgrado bleef het vrijdagavond- en nacht rustig. Vooral te danken aan de strikte veiligheidsmaatregelen die door autoriteiten van beide landen werden getroffen. Servische fans waren niet welkom in het stadion in Zagreb. Sterker nog, ze werden het land niet binnengelaten. Omgekeer zullen Kroatische voetbalfans in september (als dezelfde derby in Belgrado wordt gehouden) niet welkom zijn in Servië.

Vrijdagmorgen vertelde ik erover op de Belgische en Nederlandse radio.

VRT Radio 1

KRO Goedemorgen Nederland, radio 1

Tandeloos op de Balkan

toothless-man

Schokkende cijfers bij de tandarts in Servië. Negen procent van de volwassen bevolking heeft geen tanden. Nog veel meer mensen hebben een slecht gebit en gaan vrijwel nooit naar de tandarts. Het geldt waarschijnlijk voor de hele Balkan. Oorzaak? Men kan de tandarts niet betalen. Vroeger, ja vroeger was uiteraard alles beter…

Voor Metropolis Radio ging ik naar een tandarts in Belgrado. Beluister de reportage hier.